آخرین به‌روزرسانی: ۳۰ مهر ۱۴۰۵
سیروس ابراهیم‌زاده، بازیگر، صداپیشه، مترجم و کارگردان تئاتر، ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ در ۸۹ سالگی و پس از یک دوره بیماری، دور از وطن درگذشت. پیکرش یک ماه بعد به ایران برگشت و چهارشنبه ۲۹ مهر در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. هر نسلی او را از جای متفاوتی به یاد دارد؛ بعضی از «حسن کچل» و «کمال‌الملک» علی حاتمی، بعضی از «کاکتوس» و «ساختمان پزشکان»، و خیلی‌ها فقط از صدایش در دوبله‌ی «ارتش سری». در این مطلب زندگی و کارنامه‌ی او را مرور کرده‌ایم.
سیروس ابراهیم‌زاده در یک نگاه
- تولد: ۱۲ فروردین ۱۳۱۶، اردبیل
- درگذشت: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، خارج از کشور، در ۸۹ سالگی
- تحصیلات: زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تهران؛ تئاتر و موسیقی در بیرمنگام و آکادمی هنرهای نمایشی و موسیقی لندن
- همسر: ناهید کبیری
- اولین فیلم: «حسن کچل» به کارگردانی علی حاتمی (۱۳۴۹)
- آرامگاه: قطعه هنرمندان بهشت زهرا، تهران
از تئاتر آناهیتا تا انگلستان
ابراهیم‌زاده کارش را از صحنه شروع کرد، نه از جلوی دوربین. سال ۱۳۳۴ به گروه مصطفی اسکویی در تئاتر آناهیتا پیوست؛ سالنی در یوسف‌آباد تهران که شاگردان اسکویی خودشان آجر به آجرش را بالا برده بودند. خود ابراهیم‌زاده تعریف می‌کرد که او هم در بنایی آن سالن دست به کار شده بود. دو سال بعد، در ۱۳۳۶، اولین کار کارگردانی تئاترش را روی صحنه برد.
هم‌زمان درس را هم رها نکرد. لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی را از دانشگاه تهران گرفت و بعد برای خواندن تئاتر و موسیقی به انگلستان رفت؛ در مدرسه‌ی هنرهای دراماتیک و موسیقی بیرمنگام و آکادمی هنرهای نمایشی و موسیقی لندن درس خواند. همین پیشینه بود که بعدها او را به یکی از معدود بازیگرانی تبدیل کرد که هم روی صحنه بازی می‌کرد، هم نمایشنامه ترجمه می‌کرد و هم درباره‌ی آموزش بازیگری نظر جدی داشت.
در کارنامه‌ی تئاتری‌اش نمایش‌هایی مثل «اتللو»، «جعفرخان از فرنگ برگشته» و «ملیحه» دیده می‌شود. سال ۱۳۷۱ هم در «پیروزی در شیکاگو» به کارگردانی داوود رشیدی در سالن اصلی تئاتر شهر بازی کرد؛ نمایشی که با موسیقی زنده اجرا می‌شد و مهدی هاشمی، فریماه فرجامی و فرهاد محبت هم در آن بودند.
صدایی که از دوبله و رادیو ماند
پیش از آنکه چهره‌اش برای تماشاگر سینما آشنا شود، صدایش آشنا بود. از سال ۱۳۳۸ با پرویز بهرام در دوبله کار کرد و نامش در میان گویندگان «لورنس عربستان» و مجموعه‌ی «ارتش سری» آمده است. هنوز هم در یادداشت‌های مخاطبان زیر خبر درگذشتش، از صدای او در «ارتش سری» یاد می‌شود.
از ۱۳۴۶ هم حدود ده سال گوینده‌ی رادیو بود. در نمایش‌های رادیویی و کتاب‌های صوتی زیادی صحبت کرد که «شازده کوچولو»، «سفر به ماه»، «با تو گفتن‌ها» و «از غم به شادمانی» از آن جمله‌اند.
فیلم‌های سیروس ابراهیم‌زاده
ورودش به سینما با علی حاتمی بود؛ «حسن کچل» در ۱۳۴۹. بعد «ستارخان» و سال‌ها بعد «کمال‌الملک» را هم با حاتمی کار کرد؛ فیلمی که جمشید مشایخی، عزت‌الله انتظامی و علی نصیریان در آن بازی می‌کردند و لیلا حاتمی هم در کودکی جلوی دوربینش رفت. فهرست مهم‌ترین فیلم‌های او:
| سال | فیلم | کارگردان |
|---|---|---|
| ۱۳۴۹ | حسن کچل | علی حاتمی |
| ۱۳۵۰ | صمد و قالیچه حضرت سلیمان | پرویز صیاد |
| ۱۳۵۱ | ستارخان | علی حاتمی |
| ۱۳۶۲ | کمال‌الملک | علی حاتمی |
| ۱۳۶۶ | تحفه‌ها | ابراهیم وحیدزاده |
| ۱۳۷۲ | همسر | مهدی فخیم‌زاده |
| ۱۳۷۴ | چهره | سیروس الوند |
| ۱۳۷۵ | هتل کارتن | سیروس الوند |
| ۱۳۷۶ | ساغر | سیروس الوند |
| ۱۳۷۸ | مومیایی ۳ | محمدرضا هنرمند |
| ۱۳۷۹ | مسافر ری | داوود میرباقری |
| ۱۳۸۲ | شمعی در باد | پوران درخشنده |
| ۱۳۸۳ | مکس | سامان مقدم |
| ۱۳۸۴ | تله | سیروس الوند |
| ۱۳۸۷ | تاکسی نارنجی | ابراهیم وحیدزاده |
همکاری‌اش با سیروس الوند و ابراهیم وحیدزاده چند بار تکرار شد. در «تله» الوند، کنار محمدرضا گلزار و مهناز افشار بازی کرد و در «ساغر» کنار فریماه فرجامی و امین تارخ.
سریال‌ها؛ از «اختاپوس» تا «ساختمان پزشکان»
تلویزیون بخش بزرگی از کارنامه‌ی ابراهیم‌زاده بود و همین باعث شد نسل‌های جوان‌تر هم او را بشناسند. سال ۱۳۵۳ در «اختاپوس» پرویز صیاد و پرویز کاردان بازی کرد و بعد از انقلاب در «سایه همسایه»، «گالش‌های مادربزرگ» و «آرایشگاه زیبا» دیده شد.
با مهدی فخیم‌زاده چند همکاری مهم داشت: «تنهاترین سردار»، «ولایت عشق» و «حس سوم». سه سری «کاکتوس» محمدرضا هنرمند، «خانه ما»، «زیر بازارچه»، «خسته‌دلان» و «آشپزباشی» هم از دیگر کارهای تلویزیونی اوست. یکی از آخرین سریال‌هایش «ساختمان پزشکان» سروش صحت بود و بعد از آن هم در تله‌فیلم «شاه‌کلید» (۱۳۹۴) بازی کرد.
نویسنده و مترجم
ابراهیم‌زاده فقط بازیگر نبود. نمایشنامه‌های «وکیل تسخیری» و «آقاپسر به خانه می‌آید» را ترجمه کرد و مجموعه مقالات «یک خواهش کوچک» را منتشر کرد. «تیارت فرنگی»، «پشت چراغ قرمز» و «رستوران» هم از نوشته‌های اوست. همیشه روی ادبیات کلاسیک فارسی تأکید داشت و معتقد بود هنرمند امروز اگر از ریشه‌ی زبانش جدا شود، اثر ماندگاری نمی‌سازد. درباره‌ی آموزش هم حرفش این بود که دانشگاه به‌تنهایی هنرمند نمی‌سازد و کار اصلی استاد، پیدا کردن استعداد شاگرد است.
شهریور ۱۳۹۶ در نوزدهمین جشن سینمای ایران از او تجلیل شد. نشان درجه یک هنری را هم در کارنامه داشت.
علت درگذشت و مراسم خاکسپاری
خانه سینما ۳۰ شهریور در اطلاعیه‌ای خبر داد که سیروس ابراهیم‌زاده «پس از تحمل یک دوره بیماری دور از وطن» درگذشته است. جزئیات بیشتری از نوع بیماری رسماً اعلام نشد.
طبق گزارش ایسنا، پیکر او ۲۶ مهر از مرز بازرگان وارد ایران شد. مراسم وداع صبح چهارشنبه ۲۹ مهر در خانه هنرمندان برگزار شد و پس از آن در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. مسعود فروتن، امیرحسین چهل‌تن و ابوالحسن تهامی‌نژاد در مراسم صحبت کردند، کوروش سلیمانی بیانیه‌ی انجمن بازیگران را خواند و رضا بابک چند شعر به یاد او خواند. تهامی‌نژاد گفت ابراهیم‌زاده برای بازگشت و دفن در خاک وطن «همت بلندی» داشت و نوشتن خاطراتش را برای سال‌های بعد گذاشته بود؛ فرصتی که به آن نرسید.
پرسش‌های پرتکرار
سیروس ابراهیم‌زاده کی و کجا درگذشت؟
۳۰ شهریور ۱۴۰۵، خارج از کشور و پس از یک دوره بیماری، در ۸۹ سالگی.
سیروس ابراهیم‌زاده کجا دفن شد؟
در قطعه هنرمندان بهشت زهرا، چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵.
همسر سیروس ابراهیم‌زاده کیست؟
ناهید کبیری. این دو در تئاتر هم با هم کار کرده بودند.
اولین فیلم سیروس ابراهیم‌زاده چه بود؟
«حسن کچل» به کارگردانی علی حاتمی، محصول ۱۳۴۹.
دیدگاه شما