علت دیر دندان در آوردن نوزاد (بررسی باورهای غلط)

شاید برایتان پیش آمده که نوزادتان به یک سالگی رسیده، اما هنوز خبری از سفیدی کوچک روی لثه‌هایش نیست. علت دیر دندان در آوردن نوزاد می‌تواند موضوعی ساده و بی‌خطر باشد، مانند همان الگوی ارثی که پدر یا مادر هم در کودکی داشته‌اند. بعضی بچه‌ها ذاتاً دیرتر از همسن‌هایشان دندان در می‌آورند، بدون آنکه هیچ مشکل دیگری در رشدشان وجود داشته باشد. نوزادان نارس یا آن‌هایی که وزن هنگام تولدشان پایین بوده، معمولاً دیرتر به این مرحله می‌رسند. در این مطلب قرار نیست شما را نگران کنیم، بلکه قصد داریم توضیح دهیم کدام تأخیرها طبیعی است و کجا باید حتماً با پزشک مشورت کنید. فقط کافی است تا انتها با ما همراه باشید، آن هم بدون نگرانی و با خیالی آسوده.

علت دیر دندان در آوردن نوزاد

بسیاری از پدر و مادرها وقتی می‌بینند همسن‌های نوزادشان دندان درآورده‌اند، اما هنوز لثه فرزندشان خبری از دندان نیست، نگران می‌شوند. باید گفت در بسیاری از موارد، این وضعیت جای نگرانی ندارد و روندی طبیعی و قابل انتظار است. در ادامه به شش علت اصلی این موضوع اشاره می‌کنیم.

عوامل ارثی و ژنتیکی

اگر خودتان یا همسرتان در کودکی دیر دندان درآورده‌اید، احتمال اینکه نوزادتان هم همین الگو را دنبال کند، بسیار بالاست. ژنتیک نقش پررنگی در زمان رویش اولین دندان دارد. در این موقعیت، معمولاً بقیه مراحل رشد نوزاد، مثل وزن‌گیری یا نشستن، سر وقت انجام می‌شود و فقط دندان‌ها دیرتر ظاهر می‌شوند.

زودتر یا دیرتر از موعد به دنیا آمدن

نوزادان نارس معمولاً دیرتر از همسالان خود دندان درمی‌آورند. برای تخمین زمان طبیعی، باید سن اصلاح‌ شده را در نظر گرفت. مثلاً اگر نوزاد دو ماه زودتر به دنیا آمده، طبیعی است که دندان‌هایش هم با دو ماه تأخیر نسبت به میانگین رشد کند. این موضوع در نوزادانی که خیلی زودتر از موعد متولد شده‌اند، کاملاً شایع است.

کمبودهای تغذیه‌ای خاص

تغذیه نامناسب مادر در دوران بارداری یا کمبود ویتامین D و کلسیم در نوزاد می‌تواند روند دندان درآوردن را به تأخیر بیندازد. نوزادانی که شیر خشک نامناسب دریافت می‌کنند یا به اندازه کافی در معرض نور خورشید قرار نمی‌گیرند، ممکن است دیرتر دندان در بیاورند. در جامعه امروزی این علت چندان شایع نیست، اما پزشک با یک آزمایش خون ساده می‌تواند این احتمال را بررسی کند.

بیماری کمکاری تیروئید

یکی از علت‌های جدی‌تر و نادر، کمکاری مادرزادی تیروئید است. در این شرایط، علاوه بر تأخیر در رویش دندان، ممکن است نوزاد در سایر شاخص‌های رشد مثل افزایش قد و وزن، ضعف عضلانی یا زردی طولانی‌مدت هم مشکل داشته باشد. خوشبختانه غربالگری تیروئید نوزادان در بدو تولد در ایران انجام می‌شود و اگر موردی باشد، زود تشخیص داده می‌شود.

تفاوت‌های فردی در الگوی رشد

واقعیت ساده این است که بعضی نوزادان ذاتاً آهسته‌تر رشد می‌کنند. همان‌طور که بعضی بچه‌ها دیر راه می‌افتند یا دیر حرف می‌زنند، بعضی هم دیر دندان می‌آورند. بازه طبیعی برای اولین دندان بین ۴ تا ۱۵ ماهگی است. یعنی نوزادی که در ۱۴ ماهگی اولین دندانش را درمی‌آورد، در همین بازه طبیعی قرار دارد و جای نگرانی نیست.

مشکلات نادر مربوط به لثه یا استخوان فک

در موارد بسیار نادر، دندان وجود دارد؛ ولی در لثه گیر کرده و نمی‌تواند بیرون بزند. این وضعیت که بیشتر در دندان‌های آسیاب دیده می‌شود، معمولاً با تورم و قرمزی غیرعادی لثه همراه است. یا گاهی نوزاد با فقدان مادرزادی بعضی دندان‌ها به دنیا می‌آید. برای تشخیص این موارد، معاینه توسط دندان‌پزشک کودکان و گاهی عکس رادیولوژی لازم است.

یک نکته مهم:

اگر نوزاد شما تا ۱۸ ماهگی هیچ دندانی در نیاورد، حتماً او را نزد پزشک متخصص اطفال یا دندان‌پزشک کودکان ببرید. علاوه بر این اگر همراه با تأخیر در رویش دندان، اختلال در رشد وزن و قد، ریزش مو یا خشکی پوست مشاهده کردید، نباید صبر کنید و هرچه زودتر پیگیری کنید.

علائم کم‌ آبی بدن در نوزادان چیست؟ نحوه تشخیص به موقع آن در این مطلب:

علائم کم‌ آبی بدن در نوزادان

زمان مراجعه به پزشک برای تأخیر دندان کودکان

هر کودکی مسیر رشد منحصر به فرد خود را دارد و رویش نخستین دندان‌ها نیز از این قاعده جدا نیست. معمولاً نخستین دندان در حدود شش ماهگی نمایان می‌شود. رسیدن به دوازده یا حتی پانزده ماهگی بدون رویش دندان، همچنان می‌تواند در محدوده طبیعی جای گیرد. اگر این روند تا هیجده ماهگی طول بکشد، هیچ نشانه‌ای از سفتی لثه یا بیرون زدن تیغه دندان دیده نشود، بهتر است موضوع را با پزشک کودک در میان بگذارید. از دست دادن زودهنگام دندان شیری در اثر حادثه یا پوسیدگی عمیق، گاهی سبب می‌شود که رویش دندان دائمی با تأخیر روبرو شود. عدم تقارن در رویش دندان نیاز به پیگیری دارد. گاهی کمبود برخی ریزمغذی‌ها یا شرایطی مانند کمکاری تیروئید خود را با چنین نشانه‌هایی بروز می‌دهند. بهتر است به جای نگرانی بی‌مورد، در زمان نامشخص بودن روند رشد، با آرامش و بدون عجله، یک بار کودک را نزد پزشک ببرید. در آن دیدار، چه بسا معلوم بشود همه چیز در مسیر درستی است و تنها اندکی صبر لازم دارد.

باورهای غلط درباره دیر درآوردن دندان نوزاد

بسیاری از پدر و مادرها وقتی دندان نوزادشان دیر درمی‌آید، نگران می‌شوند. این نگرانی گاهی با شنیدن حرف‌های بی‌اساس بیشتر هم می‌شود. در این بخش چند باور غلط رایج را بررسی می‌کنیم تا خیالتان از این بابت راحت‌تر شود.

اولین باور غلط: کمبود کلسیم

این تصور اشتباه خیلی رایج است. در بیشتر موارد، دیر رویش دندان ربطی به کمبود کلسیم یا ویتامین ندارد. بدن نوزاد کلسیم موردنیاز را از شیر مادر یا شیر خشک می‌گیرد. زمان درآوردن دندان بیشتر به ژنتیک وابسته است تا تغذیه. اگر پدر یا مادر خودشان دیر دندان درآورده‌اند، احتمال اینکه نوزادشان هم همین الگو را داشته باشد زیاد است.

دومین باور غلط: نشانه بیماری

خیر اینطور نیست. محدوده سنی طبیعی برای رویش اولین دندان خیلی گسترده است. برخی نوزادان در چهارماهگی و برخی دیگر تا پانزده یا حتی هجده ماهگی دندان در نمی‌آورند. این تنوع طبیعی کاملاً قابل قبول است. مگر اینکه نوزاد در سایر جنبه‌های رشد مثل وزن‌گیری یا تحرک مشکل داشته باشد. این وضعیت به تنهایی علامت بیماری نیست.

سومین باور غلط: زودتر می‌افتند

این باور هم پایه علمی ندارد. زمان افتادن دندان شیری ربطی به زمان درآمدن آن ندارد. دندان‌هایی که دیر می‌آیند، عمر عادی خود را می‌کنند و سر وقت طبیعی خودشان می‌افتند. سن افتادن دندان‌های شیری بیشتر تحت تأثیر ژنتیک و سلامت لثه و ریشه است تا سن رویش اولیه.

چهارمین باور غلط: دیرتر حرف زدن

این دو موضوع ارتباط مستقیمی ندارند. حرف زدن به رشد مغز و عضلات صورت و زبان بستگی دارد نه به وجود دندان. بسیاری از نوزادان بدون داشتن دندان صداهای مختلف تولید می‌کنند و حتی کلمات ساده می‌گویند. شاید وقتی نوزاد کلمه‌ای مثل بابا را می‌گوید، ندیدن دندان باعث این تصور اشتباه شود، ولی واقعیت چیز دیگری است.

پنجمین باور غلط: ماساژ لثه

این کار فایده اثبات‌شده‌ای برای زودتر درآمدن دندان ندارد. ماساژ لثه شاید کمی از ناراحتی نوزاد بکاهد، اما باعث نمی‌شود دندان زودتر بیرون بزند. بهتر است به جای اصرار برای ماساژهای طولانی، از وسایل مخصوص دندان درآوردن که پزشک تأیید کرده استفاده کنید وگرنه نیازی به مداخله مداوم نیست.

ششمین باور غلط: عکس گرفتن از دندان

بسیاری از متخصصان تا هجده ماهگی منتظر می‌مانند مگر اینکه علائم دیگری هم وجود داشته باشد. اگر نوزاد سالم است، خوب شیر می‌خورد، وزن می‌گیرد و تحرک طبیعی دارد، نیازی به عکس‌برداری و آزمایش نیست. فقط اگر بعد از هجده ماهگی هیچ علامتی از دندان درنیامد، بهتر است با پزشک اطفال مشورت کنید. آن هم بیشتر برای اطمینان‌بخشی تا اینکه حتماً مشکل جدی در کار باشد.

نکته:

هر نوزادی ریتم رشد منحصر به خودش را دارد. مقایسه کردن با نوزاد دیگران یا پایبندی به جدول‌های سختگیرانه فقط نگرانی بی‌مورد به بار می‌آورد. به جای نگرانی، به سلامت عمومی و شادابی فرزندتان توجه کنید.

علائم آلرژی شیر گاو در نوزادان چیست؟ راهنمای کامل:

علائم آلرژی شیر گاو در نوزادان

تفاوت دیر دندان درآوردن با اختلالات رشدی

گاهی پدر و مادرها نگران می‌شوند وقتی کودکشان دیرتر از همسالانش دندان درمی‌آورد. باید دانست که زمان رویش دندان بسیار متفاوت است و بسته به وراثت و جنس کودک فرق می‌کند. برخی نوزادان در چهار ماهگی و برخی پس از دوازده ماهگی اولین دندانشان رشد می‌کند. این تأخیر به خودی خود نشانه اختلال رشدی نیست و اغلب جای نگرانی ندارد. اختلالات رشدی مانند مشکلات حرکتی، ناتوانی در نشستن بدون کمک تا هشت ماهگی، یا عدم تماس چشمی پایدار، نشانه‌های دیگری دارند. تفاوت اصلی در این است که این تأخیر معمولاً یک مسئله مجزا و بی‌خطر است. اما اگر با چندین نشانه دیگر مثل تأخیر در غلت زدن یا پاسخ ندادن به صدا همراه شود، بهتر است با پزشک مشورت کرد. پس تأخیر ساده دندان را با مشکلات رشدی جدی یکی نگیرید، هرچند گاه این دو با هم دیده می‌شوند.

راهکارهای تحریک رویش دندان کودک

رویش دندان در نوزادان و کودکان نوپا فرایندی طبیعی است؛ اما گاهی با تأخیر یا ناراحتی همراه می‌شود. در ادامه چند راهکار مؤثر برای کمک به این مرحله از رشد کودک ارائه شده است.

تغذیه مناسب با بافت‌های نیمه‌جامد

وقتی کودک به سن خوردن غذای کمکی رسید، می‌توانید از مواد غذایی با بافت نسبتاً سفت اما ایمن استفاده کنید. هویج پخته شده و درشت، خیار پوست گرفته و یا سیب پخته شده نمونه‌های خوبی هستند. این مواد در حالی که کاملاً نرم و بی‌خطرند، نیاز کودک به فشار آوردن روی لثه را برطرف می‌کنند. فراموش نکنید که همیشه هنگام دادن چنین موادی، کودک را زیر نظر داشته باشید. علاوه بر این، مصرف لبنیات غنی از کلسیم و مواد حاوی ویتامین D به استحکام دندان‌های در حال رشد کمک می‌کند.

ماساژ لثه با انگشت تمیز

پس از آنکه دستان خود را کاملاً با آب و صابون شستشو دادید، می‌توانید با انگشت اشاره خود حرکات دورانی و آرامی روی لثه کودک انجام دهید. این کار را دو تا سه بار در روز و هر بار حدود یک تا دو دقیقه انجام دهید. ماساژ لثه صرفاْ باعث آرامش کودک و کاهش ناراحتی هنگام رویش دندان می‌شود. اگر فرزندتان مقاومت می‌کند، اصرار نکنید. بهتر است این کار را وقتی حالت عادی و راحتی دارد انجام دهید.

ایجاد تحریک طبیعی با جویدن اشیاء مجاز

کودکان ذاتاً تمایل دارند هر چیزی را به دهان ببرند. به جای جلوگیری کامل از این رفتار، می‌توانید اشیاء ایمن و مخصوص جویدن در اختیارشان بگذارید. اسباب‌بازی‌های لثه‌گیر با برجستگی‌های نرم، دستمال‌های پارچه‌ای گره خورده و حتی قاشق سیلیکونی سرد شده همگی می‌توانند مفید باشند. اجازه دهید کودک خودش میزان فشار و مدت زمان جویدن را تعیین کند. این روش طبیعی، بدون آنکه اجباری در کار باشد، به تدریج باعث می‌شود لثه نازک شده و راه برای بیرون آمدن دندان هموار شود.

غذاهای کمکی برای نوزاد شش ماهه چیست؟ با اشتباهات رایج در این مطلب آشنا شوید:

غذاهای کمکی برای نوزاد شش ماهه

سؤالات متداول در مورد علت دیر دندان در آوردن نوزاد

در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه می‌پردازیم.

آیا طبیعی است که نوزاد من تا یک سالگی هیچ دندانی درنیاورده باشد؟

بله محدوده سنی طبیعی برای رویش اولین دندان نوزادان بسیار گسترده بوده و از چهار ماهگی تا ۱۵ یا حتی ۱۸ ماهگی متغیر است. اگر نوزاد شما سالم است، به خوبی وزن می‌گیرد و مراحل رشد دیگر را به موقع طی می‌کند، دیر دندان آوردن لزوماً نشانه مشکل خاصی نیست و صرفاً یک تفاوت فردی محسوب می‌شود.

آیا کمبود کلسیم یا ویتامین دی باعث دیر این وضعیت می‌شود؟

در موارد نادر، کمبود شدید ویتامین دی یا کلسیم می‌تواند بر رشد استخوان‌ها و دندان‌ها تأثیر بگذارد، اما در نوزادانی که شیر مادر یا شیر خشک مناسب دریافت می‌کنند و قطره ویتامین دی را طبق دستور پزشک می‌خورند، کمبود این مواد به ندرت علت اصلی تأخیر در دندان درآوردن است. معمولاً عوامل ژنتیکی نقش پررنگ‌تری دارند.

آیا بیماری خاصی می‌تواند دلیل دیر دندان درآوردن نوزاد باشد؟

بله در موارد محدودی اختلالات غدد درون‌ریز مانند کمکاری تیروئید یا برخی سندرم‌های نادر رشد، می‌توانند زمان رویش دندان را به تأخیر بیندازند. اما این شرایط معمولاً با علائم دیگری مثل کاهش رشد قد و وزن، تأخیر در نشستن یا راه رفتن، یا افت فشار همراه هستند.

آیا نوزادانی که زودتر راه می‌افتند دندان دیرتری درمی‌آورند؟

این تصور رایج در میان برخی والدین پایه علمی محکمی ندارد. رشد دندان‌ها و توانایی‌های حرکتی مانند راه رفتن توسط عوامل ژنتیکی متفاوتی کنترل می‌شوند و ارتباط مستقیمی بین زمان رویش دندان و شروع راه رفتن وجود ندارد. ممکن است نوزادی هم دیر دندان درآورد و هم دیر راه بیفتد یا برعکس. این تفاوت‌ها کاملاً فردی و طبیعی هستند.

سخن پایانی

دیر دندان آوردن در اکثر قریب به اتفاق نوزادها ربطی به بیماری یا مشکل خاص ندارد. همان الگوی ارثی، نارس بودن هنگام تولد، یا صرفاً تفاوت فردی، معمولاً پشت این ماجراست. حالا اگر کودکی تا هجده ماهگی هیچ دندانی در نیاورد، آن وقت دیگر بهتر است یک پزشک نگاهی بیندازد. اگر همراه با تأخیر دندان، نوزاد در وزن‌گیری یا تحرک هم مشکل داشت، نباید گفت بگذارید خود به خود درست شود. در بقیه موارد اما همان چیزهایی که خواندید، از ماساژ ساده لثه با انگشت تمیز گرفته تا جویدن وسایل سرد و تغذیه مناسب، همان کارهای روزمره‌ای هستند که کمک می‌کنند بدون استرس اضافه، این مرحله هم رد شود. هر نوزادی مسیر خودش را می‌رود و گاهی تنها چیزی که نیاز دارد، یک کم صبر پدر و مادر است. شما هم اگر تجربه‌ای در این مورد دارید، خوشحال می‌شویم نظر خود را در انتهای مقاله برای ما و سایر مخاطبان مجله جوان ایرانی ثبت کنید. نوشتن همین تجربه ساده در بخش نظرات، برای پدر و مادری که این روزها نگران تأخیر دندان نوزادش است، می‌تواند آرامش‌بخش باشد.