فرق پسوریازیس و اگزما چیست؟ (مقایسه کامل این دو بیماری)
تفاوت پسوریازیس و اگزما چیست؟ نحوه تشخیص + علائم هشداردهنده
شاید این سؤال برایتان پیش آمده باشد که چرا یک جای پوست شما خشک و پوستهپوسته میشود، اما دوستتان جای دیگری از بدنش قرمز و ترکخورده است. واقعیت این است که بسیاری از افراد پسوریازیس و اگزما را یکسان میدانند، در حالی که از پایه با هم تفاوت دارند. یکی ریشه در حمله اشتباهی سیستم ایمنی به سلولهای پوست دارد و دیگری بیشتر ناشی از ضعف سد محافظتی و واکنش به محرکهای ساده مثل صابون یا گردوغبار است. حتی شکل ظاهری و محل درگیر شدنشان روی بدن هم اغلب با هم متفاوت است. در این مطلب بدون قضاوت عجولانه و قدم به قدم شرح میدهیم که فرق پسوریازیس و اگزما چیست؟ از علت و خارش تا درگیری ناخن و مفاصل، این دو بیماری تفاوتهای کلیدی دارند.
فرق پسوریازیس و اگزما چیست؟
بسیاری از افراد وقتی ضایعات پوستی را مشاهده میکنند، سریع میگویند «این که همان اگزمای خودم است» یا تصور میکنند پسوریازیس همان حساسیت پوستی ساده است. اما واقعیت این است که این دو بیماری شباهتهایی دارند، ولی از پایه فرق میکنند. در این بخش مهمترین تفاوتها را بررسی میکنیم.
علت اصلی
پسوریازیس یک بیماری خودایمنی محسوب میشود. یعنی سیستم دفاعی بدن به اشتباه به سلولهای سالم پوست حمله میکند و تولید سلولهای جدید را چند برابر بیشتر از حالت عادی میکند. اما اگزما معمولاً ریشه در اختلال سد محافظتی پوست دارد و با عواملی مثل آلرژی، مواد شوینده، گردوغبار یا خشکی هوا تحریک میشود. برخی از افراد هم از نظر ژنتیکی مستعد اگزما هستند.
شکل ضایعات
وقتی به ضایعه پسوریازیس نگاه کنید، معمولاً ضخیم، برجسته و با پوستههای ضخیم و نقرهای رنگ است. اگر آن پوستهها را کنار بزنید، گاهی نقطههای ریز خون دیده میشود. اما در اگزما، پوست بیشتر قرمز، خشک، ملتهب و گاهی ترکخورده است. در موارد حادتر، تاولهای ریزی هم ممکن است تشکیل شود که ترشح دارند و بعد خشک میشوند.
شدت خارش
هر دو بیماری به شدت خارش دارند. اما اینجا یک نکته جالب وجود دارد. خارش اگزما معمولاً غیرقابل تحملتر است و بیمار را مدام وادار به خاراندن میکند، مخصوصاً شبها. در پسوریازیس هم خارش آزاردهنده است، اما بسیاری از بیماران میگویند حس سوزش یا کشیدگی پوست برایشان آزاردهندهتر از خود خارش است. خلاصه اینکه در اگزما خارش حرف اول را میزند.
محل درگیری
پسوریازیس بیشتر جاهایی را انتخاب میکند که اصطکاک یا کشش وجود دارد؛ مثل آرنج، زانو، کمر و گاهی ناخنها و پوست سر. اما اگزما عاشق نقاط خمشونده است؛ مثلاً پشت زانو، داخل آرنج، مچها و گاهی دور چشم و روی گردن. البته این قانون همیشه صدق نمیکند، ولی یک راهنمای خوب برای تشخیص اولیه است.
سیر بیماری
پسوریازیس معمولاً به صورت دورهای عود میکند. استرس، عفونت گلودرد، بعضی داروها یا تغییر فصل میتواند یکباره آن را شعلهور کند. اما اگزما بیشتر واکنش مستقیم به محرکهاست. اگر از محرکها اجتناب کنید (مثلاً دست از صابون تند بردارید یا لباس پشمی را کنار بگذارید)، معمولاً ظرف چند روز تا یک هفته آرام میشود. البته اگزمای شدید هم میتواند ماهها طول بکشد.
سن شروع
اگزما بیشتر مهمان دوران کودکی است. بسیاری از بچهها از چندماهگی تا پنجشش سالگی با اگزما دستوپنجه نرم میکنند و بعداً خوب میشوند. ولی پسوریازیس دو قله سنی دارد. یکی اوایل جوانی (۱۵ تا ۳۵ سالگی) و دیگری میانسالی (۵۰ تا ۶۰ سالگی). پس اگر یک فرد شصت ساله برای اولین بار دچار ضایعات پوستی شد، احتمال پسوریازیس بیشتر از اگزماست.
تأثیر روی ناخن و مفاصل
اینجا تفاوت خیلی روشن میشود. پسوریازیس در حدود نیمی از بیماران، ناخنها را هم درگیر میکند. ناخن ضخیم، حفرهدار یا جدا از بستر ناخن میشود. همچنین حدود سی درصد مبتلایان به پسوریازیس، بعد از چند سال دچار التهاب مفاصل یا آرتریت پسوریاتیک میشوند. اما اگزما تقریباً هرگز ناخن و مفاصل را درگیر نمیکند. اگر فردی با ضایعه پوستی، درد مفصل هم داشته باشد، خیلی به سمت پسوریازیس متمایل میشود.
نکته مهم:
اگر فکر میکنید هرکدام از این علائم را دارید، بهتر است به جای حدس زدن و خوددرمانی، به پزشک متخصص پوست مراجعه کنید. حتی برای پزشک هم تشخیص قطعی بین این دو عارضه در نگاه اول سخت است و ممکن است نیاز به نمونهبرداری کوچکی از پوست باشد. درمان که خیلی فرق میکند؛ داروهای اگزما میتواند پسوریازیس را بدتر کند و برعکس. پس مراقب پوست خود باشید.
بهترین پماد برای اگزمای پوستی چیست؟ برای بهبود اگزما چه کنیم؟
علت و ریشه اصلی این دو بیماری
پسوریازیس و اگزما، هر دو از آن دست بیماریهایی هستند که ریشهشان یکجور اشتباه در کار دستگاه ایمنی بدن است. در پسوریازیس، سلولهای ایمنی بیجهت به سلولهای پوست حمله میکنند و همین باعث میشود که پوست هر چند روز یکبار تازه شود، نه هر چند هفته. این روندِ تند و بیموقع، همان لکههای ضخیم و پوستهپوسته را درست میکند. اما اگزما یک جور واکنش افراطی دیگر است. در اینجا، سد محافظ پوست ضعیفتر از معمول شده، یعنی رطوبت به راحتی خارج میشود و مواد حساسیتزا هم راحتتر نفوذ میکنند. دستگاه ایمنی هم که باز عصبانی میشود، التهاب و خارش راه میاندازد. وراثت در هر دو نقش دارد، ولی محرکهای محیطی مثل استرس، آلودگی یا حتی یک سرماخوردگی ساده کلید قضیه را تحریک میکنند. خلاصه که هر دو بیماری یک «اشتباه نرمال» در سیستم دفاعی هستند، با این تفاوت که پسوریازیس بیشتر شبیه یک شتابزدگی در بازسازی و اگزما شبیه یک دیوار ترکخورده در برابر دنیای بیرون است. شاید اگر بدنتان گاهی منطقیتر رفتار میکرد، این ماجراها پیش نمیآمدند.
عوارض جانبی هر بیماری در صورت عدم درمان
عوارض این دو بیماری خطرناک است، وقتی درمان جدی گرفته نشود. بسیاری از افراد تصور میکنند خارش و قرمزی پوست فقط یک مشکل سطحی است. اما اگر پسوریازیس یا اگزما درمان نشود، کمکم زندگی را از روال عادی خارج میکند. حتی ممکن است افراد چند سال با خارش کنار بیایند؛ اما بالاخره پوستشان ترک خورده و عفونت وارد بدن شده است. در ادامه عوارض آنها را شرح میدهیم.
عفونتهای مکرر و چرکی پوستی
وقتی پوست به دلیل پسوریازیس یا اگزما آسیب میبیند و باز میشود، میکروبها وارد لایههای زیرین میشوند. این عفونتها خیلی آسان درمان نمیشوند. یک زخم ساده ممکن است هفتهها طول بکشد تا بسته شود و گاهی آنقدر بد میشود که آنتیبیوتیک خوراکی یا حتی بستری شدن در بیمارستان لازم میشود. در موارد شدید، عفونت به خون میزند و شرایط خطرناکی ایجاد میکند.
اختلالات خواب ناشی از خارش شبانه
خارش مداوم، مخصوصاً شبها، خواب را از انسان میگیرد. بدن بدون استراحت کافی، توانایی ترمیم خود را از دست میدهد. فرد روزها خسته، بیحوصله و زودرنج میشود. تمرکز در کار یا درس به صفر میرسد و کیفیت زندگی بشدت افت میکند. خستگی مزمن فشار زیادی به قلب و سیستم عصبی وارد میکند و گاهی منجر به افسردگی میشود.
مشکلات روانی و انزوای اجتماعی تدریجی
وقتی پوست ظاهر ناخوشایندی پیدا میکند، اکثر افراد ترجیح میدهند کمتر خانه را ترک کنند. شرم از دیده شدن لکهها یا پوستهها باعث میشود فرد از جمع دوری کند. این انزوای تدریجی کمکم به اضطراب اجتماعی و افسردگی تبدیل میشود. مخصوصاً نوجوانان و جوانان خیلی آسیب میبینند. نداشتن ارتباط اجتماعی سالم، خودش میتواند ترمیم بیماری را سختتر کند.
درگیری مفاصل و دردهای استخوانی
در پسوریازیس درمان نشده، گاهی سیستم ایمنی به مفاصل حمله میکند. این عارضه «آرتریت پسوریاتیک» نام دارد. مفاصل انگشتان، زانوها و ستون فقرات متورم و دردناک میشوند. در موارد پیشرفته، فرد نمیتواند قاشق را در دست بگیرد یا از پله بالا برود. این آسیبها معمولاً برگشتپذیر نیستند و اگر به موقع درمان نشوند، ناتوانی دائمی به جا میگذارند.
اگر نشانههای پوستی نادیده گرفته شوند، هزینه درمان بعدی چندین برابر میشود و گاهی دیگر کاری از دست پزشکان بر نمیآید. مراجعه زودهنگام به متخصص پوست، سادهترین راه برای جلوگیری از این عوارض جدی است.
غذاهای مضر و مفید برای پسوریازیس
برای مدیریت این بیماری، بهتر است سراغ خوراکیهایی بروید که التهاب را کم میکنند. ماهیهای چرب مانند سالمون و ساردین گزینههای خوبی هستند. سبزیجات برگ سبز و میوههای رنگارنگ هم کمک میکنند بدن واکنش ملایمتری نشان بدهد. دقت کنید بعضی خوراکیها میتوانند وضعیت را بدتر کنند. فستفودها، شیرینیهای صنعتی و نوشیدنیهای شیرین معمولا توصیه نمیشوند. گوشت قرمز فراوریشده مثل سوسیس و کالباس هم برای برخی افراد مشکلساز است. لبنیات پرچرب هم گاهی باعث تحریک پوست میشود. غذاهای تند و ادویههای قوی را نیز برخی متخصصان بیتأثیر نمیدانند. آنچه برای یک نفر خوب است ممکن است برای دیگری اصلاً جواب ندهد.
علت واقعی قرمزی اطراف بینی چیست؟ با بهترین درمان خانگی و پزشکی در این مطلب آشنا شوید:
غذاهای محرک آلرژی در اگزما
در اگزما، برخی خوراکیها میتوانند واکنش پوستی را شدیدتر کنند. شیر گاو و تخممرغ از جمله موادی هستند که گاهی باعث ایجاد حساسیت میشوند. همچنین مغزهایی مانند گردو و بادام زمینی برای گروهی از افراد مشکل ساز هستند. گندم و سویا هم در این فهرست جای دارند. غذاهای دریایی، به ویژه میگو و خرچنگ، نیز محرک شناخته میشوند. مرکباتی مثل پرتقال و نارنگی گاهی خارش را افزایش میدهند. حتی برخی افزودنیها و نگهدارندههای غذایی میتوانند نقش داشته باشند. البته هر کسی ممکن است به مادهای متفاوت حساسیت نشان بدهد و واکنشها از فردی به فرد دیگر فرق میکند.
زمان مراجعه به پزشک
- وقتی خارش یا قرمزی پوست از چند روز فراتر برود، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
- اگر در ناحیهای از بدن پوستهریزی ببینید که با کرمهای معمولی خوب نمیشود، شاید وقت آن رسیده باشد. پزشک میتواند تشخیص دهد که این نشانهها از اگزماست یا پسوریازیس.
- گاهی خارش آنقدر شدید میشود که خواب را از انسان میگیرد. یا ترکهایی روی پوست ایجاد میشود که دردناک است و حتی خونریزی میکند. در این مرحله، خوددرمانی نه جواب میدهد و نه منطقی به نظر میرسد.
- تب یا عفونت در کنار ضایعات پوستی هم زنگ خطری جدی است.
- برخی افراد تصور میکنند این مشکل فقط جنبه ظاهری دارد، اما التهاب کنترلنشده روی کیفیت زندگی تأثیر میگذارد.
- خلاصه، وقتی حس کردید درمانهای ساده خانگی فایدهای ندارند، معطل نکنید و به یک پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کنید.
درمانهای خانگی و سنتی برای پسوریازیس و اگزما
برای کاهش التهابات پوستی، برخی خانوادهها هنوز از روشهای ساده و قدیمی کمک میگیرند. مثلاً استفاده از ژل آلوئهورا که پوست را خنک کرده و خشکی را کم میکند. علاوه بر این روغن نارگیل را شبها روی ضایعات میمالند تا نرمی نسبی ایجاد شود. جوشانده جو دوسر را در وان حمام میریزند و بیمار پانزده دقیقه در آن مینشیند. برخی معتقدند زردچوبه را با کمی آب مخلوط کردن، خمیری به دست میدهد که خارش را تسکین میبخشد. از نمک اپسوم هم در آب ولرم حل میکنند تا پوستهها کمکم جدا شوند. نکته مهم اینکه این درمانها به هیچ وجه جای پزشک را نمیگیرند، مخصوصاً وقتی ضایعه عفونت پیدا کند. صبر و تداوم در این کارها نتیجه آرامبخشی دارد. یک استراحت خوب و کم کردن استرس خودش معجزه میکند.
درمان خانگی ترک لب در کودکان چگونه است؟ بررسی اشتباهات رایج:
سؤالات متداول در مورد تفاوت پسوریازیس و اگزما
در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه میپردازیم.
چرا گاهی پزشک نمیتواند فقط با نگاه کردن بفهمد کدام یک از این دو بیماری است؟
بله این اتفاق زیاد میافتد. دلیلش این است که در مراحل اولیه یا وقتی بیماری خفیف است، هر دو میتوانند به صورت لکههای قرمز و خشک خودشان را نشان بدهند. ضمناً اگر بیمار از کرمهای کورتوندار استفاده کرده باشد، ظاهر ضایعه کاملاً تغییر کرده و تشخیص را سختتر میکند. به همین دلیل است که گاهی پزشک میگوید بیوپسی یا همان نمونهبرداری کوچک از پوست لازم است تا زیر میکروسکوپ قضیه روشن شود.
آیا ممکن است کسی هم پسوریازیس داشته باشد و هم اگزما؟
بله این هم شدنی است. اگرچه خیلی شایع نیست، اما برخی افراد به هر دو بیماری مبتلا هستند. معمولاً ابتدا یکی از آنها شروع میشود و بعداً بیماری دوم هم اضافه میشود. در چنین شرایطی، کار برای پزشک سختتر میشود؛ چون درمانهای معمولی اگزما ممکن است پسوریازیس را تحریک کند و برعکس. به همین دلیل این بیماران حتماً باید زیر نظر یک متخصص پوست باشند و خودسرانه دارو مصرف نکنند.
کدام یک از این دو ارثی است؟
هر دو تا حدی ژنتیکی هستند. اما نقش ژن در اگزما پررنگتر است. یعنی اگر پدر و مادرتان اگزما داشتهاند، احتمال اینکه شما هم به آن دچار شوید خیلی زیاد است. در پسوریازیس هم ژنتیک نقش دارد، ولی برای بروز بیماری معمولاً یک محرک محیطی مثل استرس شدید یا عفونت لازم است. خلاصه اینکه سابقهی خانوادگی در هر دو مهم است، ولی در اگزما قضیه صریحتر و مستقیمتر است.
کدام یک خطرناکتر است و زندگی را بیشتر مختل میکند؟
نمیشود صادقانه گفت یکی خطرناکتر از دیگری است. اگزما به دلیل خارش طاقتفرسا میتواند خواب و تمرکز روزانه را کاملاً از بین ببرد. پسوریازیس اما میتواند به مفاصل آسیب بزند و آرتریت ایجاد کند که خودش یک بیماری مزمن دیگر است. ضمن اینکه ضایعات پسوریازیس معمولاً بزرگتر و چشمگیرتر هستند. بسیاری از بیماران به دلیل ظاهر پوستشان دچار افسردگی و گوشهگیری اجتماعی میشوند. پس هر کدام به شیوهی خود زندگی را سخت میکنند.
سخن پایانی
بسیاری از افراد تا قبل از خواندن این مطلب، تصور میکردند پسوریازیس و اگزما فقط دو اسم متفاوت برای یک مشکل هستند. اما حالا میدانند که یکی حمل اشتباهی سیستم ایمنی به سلولهای پوست است و دیگری بیشتر مربوط به ضعف سد محافظتی و واکنش به محرکهای روزمره. شکل ضایعاتشان فرق دارد، محل درگیر شدنشان روی بدن اغلب یکی نیست و حتی خارش در هر کدام حس و حال متفاوتی دارد. شاید مهمترین نکتهای که باید از این مطلب به خاطر بسپارید، این باشد که هیچکدام از این دو را نباید ساده گرفت. یکی میتواند به مفاصل آسیب بزند و دیگری خواب شبانه را تا ماهها از انسان بگیرد. اگر شما هم تجربه مواجهه با هر یک از این دو عارضه را داشتهاید یا نکتهای هست که در این مطلب به آن اشاره نشده، خوشحال میشویم آن را در بخش نظرات با ما و سایر مخاطبان مجله جوان ایرانی به اشتراک بگذارید. ثبت تجربیات شخصی شما میتواند برای افرادی که همین روزها اولین بار با این نشانهها روبهرو شدهاند، بسیار راهگشا و دلگرمکننده باشد.
