نام‌های دریای خزر؛ از کاسپین و مازندران تا آبسکون و هیرکانی

آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ آبان ۱۴۰۵

دریای خزر در طول تاریخ ده‌ها نام داشته است؛ مشهورترین‌هایشان «خزر»، «کاسپین»، «مازندران»، «هیرکانی (گرگان)»، «طبرستان»، «آبسکون» و «قزوین» است. بیشتر این نام‌ها از سه جا آمده‌اند: قوم‌هایی که کنارش زندگی می‌کردند، شهرها و سرزمین‌های ساحلی، و واژه‌هایی که در زبان‌های مختلف به معنی «دریا» بوده‌اند. در این مطلب مهم‌ترین نام‌ها، ریشه‌ی هر کدام و این‌که امروز هر کشور چه می‌نامدش را با منبع آورده‌ایم؛ مناسب برای تحقیق مدرسه و جواب سؤال‌های مسابقه.

مهم‌ترین نام‌های دریای خزر و ریشه‌ی آن‌ها

منابع این جدول ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامه‌ی ایرانیکا (برای آبسکون) و گزارش ایران به کنفرانس سازمان ملل درباره‌ی استانداردسازی نام‌های جغرافیایی است که سایت Iran Chamber منتشر کرده است.

چرا دریای خزر این‌قدر نام دارد؟

طبق گزارش ایران به کنفرانس سازمان ملل درباره‌ی استانداردسازی نام‌های جغرافیایی، فقط در بیش از ۳۰ کتاب عربی و ایرانی دوره‌ی اسلامی حدود ۳۵ نام برای این دریا ثبت شده است. همین گزارش ریشه‌ی نام‌ها را در پنج دسته گذاشته است:

1. نام قوم‌ها و مردم ساحل: خزر، کاسپی، هیرکانی، دیلم، گیلان، عجم.
2. نام سرزمین‌ها و استان‌ها: مازندران، طبرستان، شروان، مغان، جرجان (گرگان).
3. نام شهرهای ساحلی: آبسکون، استرآباد، ساری، باکو (بادکوبه)، حاجی‌طرخان (آستاراخان)، دربند (باب‌الابواب).
4. واژه‌هایی به معنی دریا: مثل «دنیز» ترکی و «دریا».
5. نام‌های اشتباه: نام دریاهای دیگر که به اشتباه برای خزر به کار رفته، مثل دریای خوارزم و قلزم.

همان گزارش از «وروکش» یا «فراخکرت» در اوستا هم نام برده است. این‌که فراخکرت اوستا همین دریای خزر باشد، میان پژوهشگران قطعی نیست و بیشتر یک دریای اسطوره‌ای دانسته می‌شود.

هر کشور امروز دریای خزر را چه می‌نامد؟

دریای خزر در عدد

خزر بزرگ‌ترین پهنه‌ی آبی بسته‌ی جهان است؛ یعنی به اقیانوس راه ندارد. به همین دلیل بعضی آن را بزرگ‌ترین دریاچه‌ی جهان می‌دانند. اعداد زیر از ویکی‌پدیای انگلیسی است:

اگر برای مدرسه درباره‌ی آب و منابع آبی تحقیق می‌کنید، تحقیق درباره آب را هم ببینید. برای سؤال‌های بیشتر از این دست هم سری به سوالات مسابقه برای بزرگسالان بزنید.

سؤال‌های پرتکرار

نام‌های دیگر دریای خزر چیست؟

مشهورترین‌ها: کاسپین، مازندران، قزوین، هیرکانی (گرگان)، طبرستان، آبسکون، گیلان، دیلم، بحرالعجم و خوالین.

چرا به دریای خزر کاسپین می‌گویند؟

به‌خاطر قوم کاسپی که در دوران باستان در جنوب‌غربی این دریا زندگی می‌کردند. نام شهر قزوین هم از همین ریشه است.

نام خزر از کجا آمده است؟

از قوم خزر که بین قرن‌های هفتم تا دهم میلادی در شمال این دریا امپراتوری بزرگی داشتند.

چرا به دریای خزر دریای مازندران می‌گویند؟

چون استان مازندران در ساحل جنوبی آن است. در ایران هر دو نام «خزر» و «مازندران» رایج است.

دریای آبسکون کجاست؟

همان دریای خزر است. آبسکون بندری در جنوب‌شرقی خزر نزدیک دهانه‌ی رود گرگان بود که طبق دانشنامه‌ی ایرانیکا بعدها زیر آب رفت.

دریای خزر دریا است یا دریاچه؟

از نظر جغرافیایی پهنه‌ی آبی بسته است و به اقیانوس راه ندارد؛ به همین دلیل بسیاری آن را بزرگ‌ترین دریاچه‌ی جهان می‌دانند، هرچند به‌خاطر وسعت و شوری «دریا» نامیده می‌شود.

منابع

• ویکی‌پدیا: Caspian Sea (بخش نام‌ها و مشخصات)
• دانشنامه‌ی ایرانیکا: ĀBASKŪN، نوشته‌ی کلیفورد ادموند باسورث
• Iran Chamber: Names of Caspian Sea (گزارش ایران به کنفرانس نام‌های جغرافیایی سازمان ملل)

این مطلب را تحریریه‌ی جوان ایرانی با مرور منابع بالا نوشته است. ریشه‌ی نام‌ها و آمار از ویکی‌پدیای انگلیسی، اطلاعات آبسکون از دانشنامه‌ی ایرانیکا و دسته‌بندی نام‌ها از گزارش ایران به کنفرانس سازمان ملل آمده است. مساحت و طول ساحل در منابع مختلف کمی متفاوت است و ما رقم متن ویکی‌پدیا را آورده‌ایم.