آخرین به‌روزرسانی: ۲۲ آبان ۱۴۰۵
دووم‌اسکرولینگ (Doomscrolling) یعنی این‌که بی‌وقفه در فید خبرها و شبکه‌های اجتماعی پایین بروی و خبرهای بد و نگران‌کننده را یکی پس از دیگری بخوانی، حتی وقتی می‌دانی حالت را بدتر می‌کنند. در این مطلب ریشه‌ی این واژه و تاریخ ورودش به دیکشنری را می‌خوانی و می‌بینی پژوهش‌ها درباره‌ی رابطه‌اش با اضطراب چه گفته‌اند. آخرش هم یک تست کوتاه، یک جدول مقایسه و چند راه عملی برای بیرون آمدن از این چرخه آماده کرده‌ایم.
دووم‌اسکرولینگ یعنی چه؟
این واژه از دو بخش ساخته شده: doom به معنای سرنوشت شوم و تباهی، و scrolling یعنی بالا و پایین بردن صفحه. دیکشنری مریام-وبستر فعل doomscroll را این‌طور تعریف می‌کند: وقت زیادی را صرف اسکرول کردن محتوای آنلاین، به‌خصوص خبر، کنی که غمگین، مضطرب یا عصبانی‌ات می‌کند.
به نوشته‌ی مریام-وبستر، کارن هو، خبرنگار Quartz، این اصطلاح را در یک پست توییتری از اکتبر ۲۰۱۸ (مهر و آبان ۱۳۹۷) پیدا کرده است. واژه‌ی هم‌خانواده‌اش، doomsurfing، یعنی جست‌وجوی وسواسی اینترنت برای پیدا کردن خبر بد. هر دو در دوران همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰ سر زبان‌ها افتادند و مریام-وبستر بعد از چند سال زیر نظر گرفتن، در سپتامبر ۲۰۲۳ (شهریور و مهر ۱۴۰۲) doomscroll را رسماً وارد دیکشنری کرد.
یک نکته‌ی مهم: دووم‌اسکرولینگ با هر اسکرول بی‌پایانی فرق دارد. اگر ساعت‌ها ویدیوی خنده‌دار یا میم می‌بینی، با الگوی کلی‌تری سروکار داری که در مطلب اعتیاد به اسکرول مفصل درباره‌اش نوشته‌ایم. دووم‌اسکرولینگ نسخه‌ی تلخ همان ماجراست: سوخت این اسکرول، خبر بد است.
پژوهش‌ها درباره‌ی دووم‌اسکرولینگ چه می‌گویند؟
چرا خبر بد این‌قدر ما را می‌کشد؟ استوارت سوروکا و همکارانش در پژوهشی که سپتامبر ۲۰۱۹ در نشریه‌ی PNAS منتشر شد، واکنش بدن ۱۱۵۶ نفر را در ۱۷ کشور و ۶ قاره هنگام تماشای خبرهای واقعی تلویزیونی اندازه گرفتند. خبرهای منفی، به‌طور میانگین، برانگیختگی بدنی بیشتری نسبت به خبرهای مثبت یا خنثی ایجاد کردند. البته تفاوت آدم‌ها با هم زیاد بود و خیلی‌ها واکنش خاصی نشان ندادند.
چند یافته‌ی دیگر:
- یک مقیاس برای سنجش: بهاکتی شارما، سوزانا لی و بنجامین جانسون (۲۰۲۲، نشریه‌ی Technology, Mind, and Behavior) یک مقیاس ۱۵ سؤالی ساختند و دووم‌اسکرولینگ را «جست‌وجوی عادتی و غرق‌کننده‌ی اطلاعات منفی تازه در فید شبکه‌های اجتماعی» تعریف کردند. در نمونه‌ی ۵۰۲ نفری‌شان، نمره‌ی بالاتر با اضطراب بیشتر و اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی همراه بود. جالب این‌که ۷۵ درصد شرکت‌کننده‌ها اصلاً اسم این اصطلاح را نشنیده بودند.
- نسل زد بیشتر از بقیه: در نظرسنجی Morning Consult از ۲۲۰۰ بزرگسال آمریکایی (بهمن ۱۴۰۲، فوریه‌ی ۲۰۲۴)، ۳۱ درصد کاربران شبکه‌های اجتماعی گفتند «زیاد» یا «تا حدی» دووم‌اسکرول می‌کنند. این رقم برای نسل زد ۵۳ درصد و برای هزاره‌ای‌ها ۴۶ درصد بود.
- دانشجوهای ایرانی و آمریکایی: پژوهش رضا شباهنگ و همکارانش در دانشگاه فلیندرز استرالیا (۲۰۲۴، نشریه‌ی Computers in Human Behavior Reports) روی ۸۰۰ دانشجو در ایران و آمریکا نشان داد دووم‌اسکرولینگ در هر دو گروه با اضطراب وجودی، یعنی نگرانی درباره‌ی معنا و پوچی زندگی، همراه است. در نمونه‌ی ایرانی با بدبینی به آدم‌ها هم ارتباط داشت. این‌ها همبستگی‌اند، نه اثبات علت.
- خسته از خبر: گزارش خبر دیجیتال مؤسسه‌ی رویترز (خرداد ۱۴۰۴، ژوئن ۲۰۲۵) در ۴۸ بازار می‌گوید ۴۰ درصد مردم گاهی یا اغلب از خبر فرار می‌کنند؛ این رقم در ۲۰۱۷ برابر ۲۹ درصد بود. جوان‌ترها بیشتر گفته‌اند در برابر مسائلی مثل ناامنی اقتصادی و تغییرات اقلیمی احساس ناتوانی می‌کنند.
نشانه‌های دووم‌اسکرولینگ
- «فقط یک دقیقه» سر می‌زنی و نیم ساعت بعد هنوز داری درباره‌ی یک زلزله یا گرانی می‌خوانی.
- بعد از اسکرول، مضطرب‌تر، بی‌حوصله‌تر یا ناامیدتری، ولی باز ادامه می‌دهی.
- یک خبر را از چند منبع مختلف می‌خوانی، با این‌که چیز تازه‌ای اضافه نمی‌شود.
- کامنت‌ها را هم تا ته می‌خوانی؛ همان‌هایی که از خود خبر تلخ‌ترند.
- آخرین کار قبل از خواب و اولین کار بعد از بیدار شدن، چک کردن خبرهای بد است.
- حس می‌کنی اگر لحظه‌ای فید را نبینی، اتفاق مهمی را از دست می‌دهی.
دووم‌اسکرولینگ با بقیه‌ی عادت‌های گوشی چه فرقی دارد؟
این عادت‌ها گاهی قاطی هم می‌شوند. مثلاً فومو یا ترس از جا ماندن، یکی از موتورهای دووم‌اسکرولینگ است. این جدول کمک می‌کند مرزشان را ببینی:
| عادت | چه چیزی را می‌بینی؟ | انگیزه‌ی پشتش | حس بعدش |
|---|---|---|---|
| دووم‌اسکرولینگ | خبر بد، فاجعه، بحران | نگرانی و میل به «در جریان بودن» | اضطراب، ناامیدی |
| اعتیاد به اسکرول | هر محتوایی، از میم تا ویدیوی کوتاه | سرگرمی، فرار از بی‌حوصلگی | خستگی، وقت تلف‌شده |
| فومو | زندگی و تفریح دیگران | ترس از جا ماندن | حس عقب افتادن |
| برین‌رات | محتوای سطحی و بی‌کیفیت | تحریک سریع و بی‌زحمت | گیجی و تمرکز کم |
| پیگیری آگاهانه‌ی خبر | چند منبع معتبر در زمان مشخص | دانستن و تصمیم گرفتن | آگاهی، معمولاً بدون غرق شدن |
تست کوتاه: دووم‌اسکرولر هستی؟
به هر جمله‌ای که درباره‌ی هفته‌ی گذشته‌ات درست است، یک امتیاز بده:
- بیشتر از نیم ساعت پشت سر هم خبر بد خوانده‌ام.
- بعد از خواندن خبرها، خوابم دیرتر برده است.
- تصمیم گرفته‌ام بس کنم، ولی دوباره گوشی را برداشته‌ام.
- یک خبر تلخ را چند بار از جاهای مختلف خوانده‌ام.
- بعد از اسکرول، دیگر حوصله‌ی کار یا درس نداشته‌ام.
- اعلان خبر فوری که آمده، فوراً بازش کرده‌ام.
- بیشتر وقتی که برای خبر گذاشته‌ام، در فید شبکه‌های اجتماعی بوده نه در یک منبع مشخص.
تفسیر ساده: ۰ تا ۲ امتیاز یعنی رابطه‌ات با خبر احتمالاً متعادل است. ۳ تا ۴ یعنی وقتش است به عادت‌هایت دقیق‌تر نگاه کنی. ۵ تا ۷ یعنی خبرهای بد بخش بزرگی از وقت و ذهنت را گرفته‌اند. این تست را خودمان برای آشنایی بیشتر ساخته‌ایم و تشخیص نیست.
چه کار کنیم؟
- اول اندازه بگیر: شباهنگ، نویسنده‌ی اصلی پژوهش فلیندرز، پیشنهاد می‌کند حواست به زمانی که صرف دووم‌اسکرولینگ می‌کنی باشد و اگر مشکل‌ساز شد، کمش کنی. گزارش زمان استفاده‌ی گوشی برای شروع کافی است.
- برای خبر وقت بگذار، نه همه‌ی روز: مثلاً روزی دو بار، هر بار ۱۵ دقیقه. بیرون از این بازه، اپ‌های خبری را باز نکن.
- اعلان‌های خبر فوری را خاموش کن: خبر مهم معمولاً از راه‌های دیگر هم به تو می‌رسد.
- منبع را جای فید بنشان: یکی دو منبع معتبر انتخاب کن و مستقیم سراغشان برو. فید شبکه‌های اجتماعی تمامی ندارد؛ یک گزارش خبری تمام می‌شود.
- یک ساعت قبل از خواب، خبر نه: بگذار آخرین چیزی که قبل از خواب در ذهنت می‌ماند، خبر بد نباشد.
- از خواندن به انجام دادن برس: اگر خبری نگرانت کرده، ببین کار کوچکی از دستت برمی‌آید یا نه؛ مثلاً کمک به یک خیریه‌ی معتبر یا آماده کردن کیف اضطراری.
اگر اضطراب یا ناامیدی‌ای که حس می‌کنی روی خواب، درس، کار یا رابطه‌هایت اثر گذاشته، با یک روان‌شناس یا مشاور صحبت کن. این نشانه‌ی ضعف نیست؛ یک قدم عاقلانه است.
سؤال‌های پرتکرار
دووم‌اسکرولینگ بیماری است؟
نه، یک اصطلاح روزمره برای یک عادت رسانه‌ای است و تشخیص پزشکی به حساب نمی‌آید. ولی پژوهش‌ها آن را با اضطراب بیشتر مرتبط دانسته‌اند.
یعنی دیگر خبر نخوانم؟
لازم نیست. فرق اصلی در شکل خواندن است: زمان مشخص، منبع مشخص و توقف بعد از فهمیدن اصل ماجرا.
فارسی‌اش چه می‌شود؟
معادل رسمی جاافتاده‌ای ندارد. «اسکرول خبرهای بد» یا «غرق شدن در خبر بد» توضیح خوبی است، ولی بیشتر همان «دووم‌اسکرولینگ» به کار می‌رود.
منابع
- Merriam-Webster: On ‘Doomsurfing’ and ‘Doomscrolling’
- Merriam-Webster Dictionary: doomscroll
- Soroka, Fournier & Nir (۲۰۱۹), Cross-national evidence of a negativity bias in psychophysiological reactions to news, PNAS
- PsyPost: Negative news evokes stronger psychophysiological reactions than positive news
- Technology, Mind, and Behavior (۲۰۲۲): Doomscrolling on social media newsfeeds
- Morning Consult (۲۰۲۴): Doomscrolling and users’ mood
- Flinders University (۲۰۲۴): Can doomscrolling trigger an existential crisis?
- Reuters Institute: Digital News Report ۲۰۲۵, Executive Summary
این مطلب را تحریریه‌ی جوان ایرانی با مرور منابع بالا نوشته است. اینفوگرافیک، جدول مقایسه و تست کوتاه را خودمان آماده کرده‌ایم.
دیدگاه شما