آخرین به‌روزرسانی: ۲۰ آبان ۱۴۰۵ — متن از نو نوشته و با منابع بازبینی شد.
در ماه اول بارداری، همان خوراکی‌هایی ممنوع یا محدودند که در کل دوران بارداری باید از آن‌ها دوری کرد: الکل، جگر و مکمل‌های ویتامین A، گوشت و تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز، ماهی خام و چند نوع ماهی پرجیوه، لبنیات پاستوریزه‌نشده و برخی پنیرهای نرم. کافئین هم باید زیر ۲۰۰ میلی‌گرم در روز بماند. از همان ماه اول، مصرف روزانه‌ی ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک هم توصیه می‌شود. فهرست دقیق و دلیل هر مورد را در ادامه آورده‌ایم.
این مطلب اطلاعات عمومی است و جای توصیه‌ی پزشک یا ماما را نمی‌گیرد؛ اگر بیماری زمینه‌ای، حساسیت غذایی یا شرایط خاصی دارید، رژیمتان را با پزشک هماهنگ کنید.
در یک نگاه
| خوراکی | توصیه | دلیل |
|---|---|---|
| الکل | کاملاً پرهیز | می‌تواند به جنین آسیب طولانی‌مدت بزند. |
| جگر و فرآورده‌های جگر | پرهیز | ویتامین A بسیار زیاد که برای رشد جنین مضر است. |
| گوشت خام یا نیم‌پز | پرهیز؛ کامل بپزید | خطر توکسوپلاسموز |
| تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز | کامل پخته مصرف شود | خطر سالمونلا |
| ماهی و صدف خام (مثل سوشی) | پرهیز | خطر لیستریا و مسمومیت غذایی |
| کوسه، اره‌ماهی، نیزه‌ماهی | پرهیز | جزو ماهی‌هایی که NHS مصرفشان را منع کرده است. |
| تن ماهی | حداکثر ۴ قوطی یا ۲ استیک در هفته | احتمال آلاینده‌هایی مثل جیوه |
| ماهی‌های چرب (سالمون، قزل‌آلا، ساردین) | حداکثر ۲ وعده در هفته | احتمال آلاینده‌ها |
| شیر و لبنیات پاستوریزه‌نشده | پرهیز | خطر لیستریا |
| پنیرهای نرم کپک‌دار و رگه‌آبی (بری، کاممبر، گورگونزولا) | فقط اگر تا داغِ بخارکردن پخته شوند | خطر لیستریا |
| کافئین | حداکثر ۲۰۰ میلی‌گرم در روز | مصرف زیاد با افزایش احتمال سقط و مرده‌زایی همراه است. |
| دمنوش‌های دارای ریشه‌ی شیرین‌بیان | پرهیز | ممکن است برای رشد جنین مضر باشد. |
| دمنوش‌های دیگر (مثل نعناع و بابونه) | حداکثر ۴ فنجان در روز | پژوهش کافی درباره‌ی اثرشان نیست. |
چرا ماه اول مهم است؟
بسیاری از زنان در هفته‌های اول هنوز از بارداری خود باخبر نیستند؛ پس بهتر است این قواعد از همان زمانی رعایت شوند که احتمال بارداری وجود دارد. NHS، سامانه‌ی سلامت ملی بریتانیا، توصیه می‌کند مصرف روزانه‌ی ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک در صورت امکان از سه ماه پیش از اقدام به بارداری، یا به محض باخبر شدن، شروع شود و تا پایان هفته‌ی دوازدهم ادامه پیدا کند.
توضیح هر گروه
گوشت، مرغ و فرآورده‌های گوشتی
گوشت خام یا نیم‌پز خطر کمی برای ابتلا به توکسوپلاسموز دارد که می‌تواند به سقط منجر شود. گوشت را تا جایی بپزید که هیچ رگه‌ی صورتی یا خونابه‌ای نماند. جگر و فرآورده‌های آن، مثل پاته‌ی جگر، به دلیل ویتامین A بسیار زیاد ممنوع‌اند. کالباس‌ها و سوسیس‌های سرد خشک‌شده (مثل سالامی و پپرونی) را فقط پس از پختن کامل مصرف کنید، چون ممکن است لیستریا داشته باشند. NHS گوشت حیوانات شکاری را هم به دلیل احتمال وجود سرب توصیه نمی‌کند.
تخم‌مرغ
تخم‌مرغ را کامل بپزید تا سفیده و زرده سفت شوند و از سس‌ها و دسرهای خانگی تهیه‌شده با تخم‌مرغ خام، مثل مایونز خانگی، دوری کنید. توصیه‌ی NHS برای مصرف تخم‌مرغ نیم‌پز فقط به تخم‌مرغ‌های دارای نشان استاندارد خاص بریتانیا مربوط است؛ در ایران، احتیاط یعنی پختن کامل.
ماهی و غذاهای دریایی
ماهی منبع خوب پروتئین و چربی‌های مفید است و نباید کنار گذاشته شود؛ فقط باید نوع و مقدارش را مدیریت کرد. ماهی و صدف خام ممنوع‌اند. کوسه، اره‌ماهی و نیزه‌ماهی را اصلاً نخورید. تن ماهی را به حداکثر ۴ قوطی یا ۲ استیک در هفته و ماهی‌های چرب را به حداکثر ۲ وعده در هفته محدود کنید. ماهی دودی سرد را هم فقط پس از داغ کردن کامل بخورید.
لبنیات و پنیر
شیر، ماست، کره و بستنی پاستوریزه‌نشده (از جمله شیر محلی جوشانده‌نشده) ممنوع‌اند. پنیرهای سفت و پنیرهای پاستوریزه‌ی معمولی مشکلی ندارند. پنیرهای نرم کپک‌دار با پوسته‌ی سفید و پنیرهای رگه‌آبی فقط وقتی بی‌خطرند که تا داغِ بخارکردن پخته شوند.
کافئین
سقف توصیه‌شده ۲۰۰ میلی‌گرم در روز است. برای تخمین، طبق NHS:
| نوشیدنی یا خوراکی | کافئین تقریبی |
|---|---|
| یک فنجان قهوه‌ی فوری | ۱۰۰ میلی‌گرم (قهوه‌ی دمی و کافه‌ای بیشتر) |
| یک فنجان چای سیاه یا سبز | ۷۵ میلی‌گرم |
| یک قوطی نوشابه‌ی کولا | ۴۰ میلی‌گرم |
| یک قوطی ۲۵۰ میلی‌لیتری نوشیدنی انرژی‌زا | ۸۰ میلی‌گرم |
| شکلات تلخ ۵۰ گرمی | کمتر از ۲۵ میلی‌گرم |
یعنی برای کسی که روزانه چند استکان چای می‌نوشد، حواس‌جمعی درباره‌ی تعداد استکان‌ها ضروری است: با تخمین NHS، سه فنجان چای (حدود ۲۲۵ میلی‌گرم) از سقف روزانه بیشتر می‌شود.
میوه و سبزی
همه‌ی میوه‌ها و سبزی‌ها، از جمله سبزی خوردن و کاهو، را خوب بشویید تا خاک و باکتری‌ها پاک شوند. میوه‌های از پیش برش‌خورده و بسته‌بندی‌شده را در یخچال نگه دارید و پیش از تاریخ انقضا مصرف کنید.
مکمل‌ها
مکمل‌های حاوی ویتامین A (رتینول) و روغن کبد ماهی در بارداری نباید مصرف شوند. NHS مصرف روزانه‌ی ۱۰ میکروگرم ویتامین D را در ماه‌های کم‌آفتاب توصیه می‌کند و هشدار می‌دهد از ۱۰۰ میکروگرم در روز بیشتر نشود. هر مکملی را با نظر پزشک یا ماما شروع کنید.
اگر ناخواسته چیزی از این فهرست خوردید
به گفته‌ی NHS، مقدار کم یکی از این خوراکی‌ها، اگر بیمار نشده‌اید، احتمالاً به جنین آسیبی نمی‌زند. اگر نگرانید یا علامتی مثل تب، استفراغ یا اسهال طولانی دارید، با پزشک یا ماما تماس بگیرید.
سؤال‌های پرتکرار
در ماه اول بارداری چه چیزهایی نباید خورد؟
الکل، جگر و مکمل‌های ویتامین A، گوشت و تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز، ماهی خام، کوسه و اره‌ماهی و نیزه‌ماهی، لبنیات پاستوریزه‌نشده، پنیرهای نرم کپک‌دار پخته‌نشده و دمنوش‌های دارای شیرین‌بیان.
چای خوردن در ماه اول بارداری ممنوع است؟
نه، اما به خاطر کافئین باید محدود شود. با تخمین ۷۵ میلی‌گرم کافئین برای هر فنجان چای، حدود دو فنجان در روز (۱۵۰ میلی‌گرم) زیر سقف ۲۰۰ میلی‌گرم می‌ماند؛ قهوه و نوشابه را هم باید در همین سقف حساب کرد.
آیا خوردن ماهی در بارداری خطرناک است؟
نه. ماهی پخته‌شده مفید است؛ فقط از ماهی خام و چند نوع ماهی خاص پرهیز کنید و مقدار تن ماهی و ماهی‌های چرب را محدود نگه دارید.
اسید فولیک را از کِی شروع کنم؟
طبق NHS، بهتر است از سه ماه پیش از اقدام به بارداری، و اگر نشد، به محض باخبر شدن از بارداری، روزانه ۴۰۰ میکروگرم مصرف کنید و تا هفته‌ی دوازدهم ادامه دهید.
باید برای دو نفر غذا بخورم؟
نه. NHS تأکید می‌کند در بارداری نیازی به «دو نفره خوردن» نیست و فقط در سه ماه آخر، حدود ۲۰۰ کالری اضافه در روز لازم است.
منابع
- NHS – Foods to avoid in pregnancy (مشاهده‌شده در آبان ۱۴۰۵)
- NHS – Vitamins, supplements and nutrition in pregnancy (مشاهده‌شده در آبان ۱۴۰۵)
- NHS Best Start in Life – Healthy eating in pregnancy (مشاهده‌شده در آبان ۱۴۰۵)
یادداشت روش: همه‌ی محدودیت‌ها، عددها و دلیل‌ها از راهنماهای رسمی NHS گرفته شده و فقط برای خواننده‌ی ایرانی بومی‌سازی شده‌اند (مثل اشاره به چای و شیر محلی). متن قبلی کنار گذاشته شد و فقط توصیه‌هایی نگه داشته شد که در راهنماهای رسمی پیدا شدند. این مطلب جایگزین مشاوره‌ی پزشکی نیست.
دیدگاه شما