فال حافظ امروز یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ با یکی از شناختهشدهترین غزلهای دیوان آمده است: «اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را». امروز اولین روز آذر است؛ آخرین ماه پاییز شروع شده و هوای صبح بوی زمستانِ نزدیک را میدهد. غزلی که شیراز، آب روان، گردشگاه و پند پیر دانا را کنار هم میگذارد، برای چنین روزی همراه خوبی است. در ادامه متن غزل، معنی بیتها، دو روایت مشهور دربارهی آن و تعبیر فال هر ماه تولد آمده است.
فال حافظ سنتی فرهنگی و دلگرمی ادبی است و آینده را پیشگویی نمیکند؛ از آن برای تأمل و لذت شعر بهره بگیرید و تصمیمهای زندگی را با فکر و مشورت بگیرید.
فالهای روزهای دیگر در صفحهی فال حافظ امروز جمع شدهاند و اگر نیت خاصی دارید، فال حافظ با نیت را امتحان کنید. فال هر ماه تولد برای همین یکشنبه هم در فال روزانه ۱ آذر ۱۴۰۵ منتظر شماست.
غزل فال حافظ امروز
اگر غزل را بلند بخوانید، کشش «ـا را» در پایان هر بیت مثل نفسی است که آرام بیرون میآید.
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را
بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت
کنار آب رکناباد و گلگشت مصلا را
فغان! کاین لولیان شوخ شیرینکار شهرآشوب
چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را
ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی است
به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را؟
من از آن حسن روزافزون که یوسف داشت دانستم
که عشق از پردهی عصمت برون آرد زلیخا را
اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم
جواب تلخ میزیبد لب لعل شکرخا را
نصیحت گوش کن جانا که از جان دوستتر دارند
جوانان سعادتمند پند پیر دانا را
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
غزل گفتی و در سفتی بیا و خوش بخوان حافظ
که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را
غزل امروز در یک نگاه
- شمارهی غزل: غزل ۳ در شمارهگذاری گنجور، با نه بیت. در چاپهای گوناگون دیوان، شمارهها ممکن است فرق کند.
- وزن: «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن»، یعنی هزج مثمن سالم. «سالم» یعنی هر چهار رکن مصراع کامل و یکساناند.
- ردیف و قافیه: ردیف غزل «را» است و قافیهاش واژههایی که به «ـا» ختم میشوند: ما، بخارا، مصلا، یغما، زیبا، زلیخا، شکرخا، دانا، معما و ثریا. مطلع مصرّع است؛ «ما را» و «بخارا را».
- نکتهی ساختاری ۱: غزل با دو شهر دور، سمرقند و بخارا، شروع میشود و در بیت دوم به دو جای آشنای شیراز، رکناباد و مصلا، برمیگردد.
- نکتهی ساختاری ۲: در بیت پنجم، داستان یوسف و زلیخا در یک بیت فشرده شده است؛ و در بیت هفتم لحن غزل ناگهان ناصحانه میشود: «نصیحت گوش کن».
معنی بیتبهبیت غزل
این معنیها برداشتی ساده و امروزیاند، نه حکم قطعی دربارهی منظور حافظ.
بیت ۱: سمرقند و بخارا برای یک خال
اگر آن زیباروی شیرازی دل مرا به دست بیاورد، برای خال سیاه چهرهاش سمرقند و بخارا را میبخشم. بخشیدن دو شهر بزرگ آن روزگار، آن هم از سوی کسی که مالکشان نیست، اغراقی شیرین برای نشان دادن دلدادگی است.
بیت ۲: می باقی و گردشگاههای شیراز
ساقی، باقیماندهی می را بده، چون در بهشت هم کنار آب رکناباد و گردشگاه مصلا را پیدا نمیکنی. یک خوانش ممکن: «می باقی» هم «باقیماندهی می» است و هم «میِ ماندگار»؛ یعنی لحظهی خوش را از دست نده.
بیت ۳: لولیانی که صبر را بردند
فریاد از این زیبارویان شوخ و دلربا که شهر را به هم میریزند؛ چنان صبر را از دل بردند که ترکان سفرهی یغما را غارت میکنند. تصویر روشن است: صبر عاشق در یک چشمبههمزدن به غارت رفته.
بیت ۴: روی زیبا آرایش نمیخواهد
زیبایی یار به عشق ناقص ما نیازی ندارد؛ چهرهی زیبا چه احتیاجی به آب و رنگ و خال و خط دارد؟ عشق ما چیزی به زیبایی او اضافه نمیکند؛ آنچه ذاتاً ارزشمند است به تزئین نیازی ندارد.
بیت ۵: یوسف و زلیخا
از زیبایی روزافزون یوسف فهمیدم که عشق، زلیخا را از پردهی پاکدامنی و پنهانکاری بیرون میکشد. اشاره به داستان مشهور یوسف است و زلیخا، نامی که ادب فارسی به همسر عزیز مصر داده. عشق حتی آدم خویشتندار را به آشکار کردن دلش وامیدارد.
بیت ۶: جواب تلخ از لب شیرین
اگر به من دشنام بدهی یا نفرینم کنی، من برایت دعا میکنم؛ پاسخ تلخ هم به لب سرخ و شکرشکن تو میآید. بیت بر تضاد تلخ و شیرین بنا شده: از لبی که «شکرخا» است، حتی حرف تلخ هم شیرین مینماید.
بیت ۷: پند پیر دانا
عزیزم، نصیحت را بشنو؛ جوانان خوشبخت پند پیر دانا را از جانشان هم بیشتر دوست دارند. شاعر خود را جای پیر دانا میگذارد و میگوید شنیدن تجربهی دیگران نشانهی خوشبختی است، نه ضعف.
بیت ۸: معمایی که گشوده نشد
از نوازنده و می حرف بزن و کمتر دنبال راز روزگار بگرد، چون هیچکس این معما را با دانش و فلسفه حل نکرده و نخواهد کرد. بیت از محدودیت عقل در فهم راز هستی میگوید و دعوت به قدر دانستن لحظهی حاضر میکند.
بیت ۹: مروارید شعر و گردنبند ثریا
غزل سرودی و انگار مروارید سوراخ کردی و به رشته کشیدی؛ بیا و خوش بخوانش، حافظ، که آسمان گردنبند ستارههای ثریا را بر شعر تو نثار میکند. خودستایی شیرین در بیت پایانی، سنتی آشنا در غزل فارسی است.
معنی واژهها و اشارهها
- ترک شیرازی: زیباروی شیرازی؛ «ترک» در ادب فارسی نماد زیبایی و گاه بیرحمی معشوق است.
- خال هندو: خال سیاه؛ «هندو» در شعر قدیم به معنای سیاهرنگ به کار میرفت و خال سیاه از نشانههای زیبایی چهره بود.
- رکناباد: آب روانی در شیراز روزگار حافظ.
- گلگشت مصلا: گردشگاه مصلا در شیراز؛ آرامگاه حافظ امروز در همین ناحیه قرار دارد.
- لولی: کولی و دورهگرد؛ در شعر، زیباروی شوخ و بیقرار.
- شهرآشوب: کسی که زیباییاش شهر را به آشوب میکشد.
- خوان یغما: سفرهای که پس از مهمانی به تاراج سپرده میشد؛ برخی «یغما» را نام قبیلهای ترک هم دانستهاند.
- خط: موهای نورستهی کنار چهره که در شعر قدیم از نشانههای زیبایی شمرده میشد.
- لب لعل شکرخا: لب سرخ مثل لعل که گویی شکر میجود؛ لبی که سخنش شیرین است.
- در سفتن: سوراخ کردن مروارید برای به رشته کشیدن؛ کنایه از سخن زیبا و سنجیده گفتن.
- عقد ثریا: گردنبند ثریا؛ ثریا یا پروین خوشهای از ستارگان نزدیک به هم است که به گردنبند تشبیه میشود.
ترک شیرازی؛ از حکایت تیمور تا ترجمهی ویلیام جونز
حکایتی مشهور میگوید تیمور حافظ را خواست و پرسید چطور سمرقند و بخارا را به خال یک زیبارو بخشیده است. این حکایت در «تذکرة الشعرا»ی دولتشاه سمرقندی (۱۴۸۶ میلادی) با شاخ و برگ آمده و به نوشتهی مدخل «Shirazi Turk» در ویکیپدیای انگلیسی، نخستین بار در کتاب «انیسالناس» شجاع شیرازی (۱۴۲۶ میلادی) دیده میشود. هر دو منبع حدود یک قرن پس از درگذشت حافظ نوشته شدهاند؛ پس بهتر است این ماجرا را حکایتی ادبی بدانیم که پیرامون شعر شکل گرفته، نه گزارشی تاریخی و قطعی.
روایت دوم مستند است. به نوشتهی دانشنامهی ایرانیکا در مدخل «Jones, William»، ویلیام جونز، شرقشناس انگلیسی، در کتاب «دستور زبان فارسی» (A Grammar of the Persian Language) که در سال ۱۷۷۱ منتشر شد، «A Persian Song of Hafiz» را به خوانندگان غربی شناساند و دو برگردان نثر و نظم از بیت نخست همین غزل آورد. به نوشتهی ویکیپدیا، این شعر هنوز آشناترین غزل حافظ برای انگلیسیزبانان است.
گنجور برای این غزل اجرایی از برنامهی گلها (شمارهی ۹۲) با صدای مرضیه و سهتار احمد عبادی را هم فهرست کرده است.
تعبیر فال حافظ امروز برای نیت شما
این غزل از دلی شروع میشود که حاضر است همهچیز را ببخشد و به نصیحتی آرام ختم میشود: از لحظهی خوش قدر بدان و بیخود دنبال گرههای ناگشودنی نگرد.
عاشقانه و رابطه
بیت چهارم میگوید روی زیبا به آب و رنگ نیازی ندارد. اگر برای رابطهای نیت کردهاید، امروز کمتر به ظاهرسازی فکر کنید و بیشتر به صداقت. یک حرف ساده و راست، از جملههای پرزرقوبرق بیشتر به دل مینشیند.
کار و تحصیل
یکشنبه و اولین روز ماه، فرصت خوبی برای مرتب کردن برنامهی آذر است. اگر در کار یا درس به گرهی خوردهاید، امروز از یک استاد، همکار باتجربه یا کسی که این مسیر را رفته راهنمایی بخواهید.
خانواده و دوستان
بیت دوم از گردشگاههای شیراز میگوید. امروز اگر فرصتی دست داد، با خانواده یا دوستی قدیمی چند قدمی بیرون بروید، حتی اگر فقط تا پارک محله باشد. گفتوگوهای بیرون از خانه معمولاً راحتتر جریان پیدا میکنند.
تصمیم یا سفر پیش رو
بیت هشتم پاسخ همهی پرسشها را به عقل وانمیگذارد. اگر تصمیمی با فکر کردنِ بیشتر روشنتر نمیشود، اطلاعات لازم را جمع کنید و قدمی کوچک بردارید. دربارهی سفر، غزلی که با شوق شیراز نوشته شده یادآوری میکند که زیباییهای نزدیک هم ارزش دیدن دارند.
اگر دیشب خواب آب روان، باغ، خال یا ستاره دیدهاید، میتوانید معنای سنتیاش را در تعبیر خواب ببینید.
فال حافظ متولدین فروردین ۱ آذر ۱۴۰۵
فروردینیها اهل تصمیمهای بزرگاند و بخشیدن سمرقند و بخارا در بیت اول، به روحیهی دستودلباز شما شبیه است. امروز که اولین روز آذر است، یک هدف روشن برای این ماه انتخاب کنید و آن را روی کاغذ بیاورید. فقط مراقب باشید شور شروع، شما را به قولهایی نکشاند که بعد از عهدهشان برنیایید. قولی کوچک که به آن عمل کنید، از وعدهای بزرگ که نیمهکاره بماند، اعتبار بیشتری برایتان میسازد.
فال حافظ متولدین اردیبهشت ۱ آذر ۱۴۰۵
اردیبهشتیها زیباییهای سادهی زندگی را خوب میشناسند و «کنار آب رکناباد و گلگشت مصلا» زبان حال شماست. امروز از یک لذت کوچک و آشنا دریغ نکنید؛ یک غذای خانگی، یک فنجان چای در بالکن یا گوش دادن به آهنگی قدیمی. غزل میگوید بهشت را لازم نیست دور جست. اگر هفتهی گذشته خستهتان کرده، یکشنبه را با برنامهای سبکتر شروع کنید تا انرژیتان برای بقیهی روزهای آذر بماند.
فال حافظ متولدین خرداد ۱ آذر ۱۴۰۵
خردادیها کنجکاوند و سؤالهای بزرگ رهایشان نمیکند، پس بیت هشتم مستقیم شما را خطاب میکند: «راز دهر کمتر جو». امروز به جای غرق شدن در پرسشهایی که فعلاً جوابی ندارند، ذهنتان را به کاری بدهید که نتیجهاش را همین امروز میبینید. کنجکاوی شما سرمایه است، اما وقتی روی یک موضوع مشخص متمرکز شود ثمر بیشتری میدهد. یک فصل از کتابی نیمهکاره، همراه خوبی برای امروز است.
فال حافظ متولدین تیر ۱ آذر ۱۴۰۵
تیریها دلشان زود میرنجد و بیت ششم، با آن «جواب تلخ»، شاید برایتان آشنا باشد. اگر کسی اخیراً با شما تند حرف زده، غزل راهی نرم پیشنهاد میکند: به جای جواب دادن با همان لحن، کمی صبر کنید. این به آن معنا نیست که دلخوریتان را پنهان کنید؛ فقط بگذارید وقتی آرامتر شدید بگویید چه چیزی آزارتان داده است. امروز با خودتان هم مهربان باشید.
فال حافظ متولدین مرداد ۱ آذر ۱۴۰۵
مردادیها از تحسین شدن خوشحال میشوند و بیت آخر، که فلک بر شعر حافظ گردنبند ثریا میافشاند، با حالوهوای شما جور است. امروز اگر کاری را خوب انجام دادهاید، از نشان دادنش خجالت نکشید. اما غزل یک نکتهی دیگر هم دارد: حافظ پیش از آنکه تحسین شود، «در سفته»، یعنی با دقت و حوصله کار کرده است. ارزش کار پیش از دیده شدنش ساخته میشود.
فال حافظ متولدین شهریور ۱ آذر ۱۴۰۵
شهریوریها دوست دارند همهچیز بینقص باشد، اما بیت چهارم آرامتان میکند: «به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را؟» گاهی کاری که به نظرتان هنوز کامل نیست، به اندازهی کافی خوب است. امروز یک پروژه یا گزارش را که بارها ویرایشش کردهاید، تحویل بدهید و بگذارید دیگران هم نظر بدهند. همین رها کردن بهجا، ذهنتان را برای کار تازهی آذر خالی میکند.
فال حافظ متولدین مهر ۱ آذر ۱۴۰۵
مهریها اهل گفتوگو و آشتیاند و بیت ششم، «اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم»، روش شما را در برخورد با ناملایمات نشان میدهد. امروز ممکن است در جمعی فضایی پرتنش پیش بیاید؛ آرامش شما میتواند آن را نرم کند. اگر چیزی برایتان مهم است، با همان لحن ملایم همیشگی، ولی روشن، بگویید؛ مهربانی با دیگران نباید به قیمت فراموش کردن خودتان باشد.
فال حافظ متولدین آبان ۱ آذر ۱۴۰۵
آبان شما تمام شد و امروز آذر از راه رسیده؛ وقت خوبی برای مرور ماه تولدتان است. بیت پنجم از «حسن روزافزون» یوسف میگوید، از چیزی که هر روز بیشتر میشود. ببینید در این یک ماه چه چیزی در شما رشد کرده: صبری بیشتر، مهارتی تازه یا رابطهای عمیقتر. آبانیها پیشرفتشان را دستکم میگیرند؛ امروز آن را ببینید و یک بار هم که شده به خودتان تبریک بگویید.
فال حافظ متولدین آذر ۱ آذر ۱۴۰۵
ماه تولدتان شروع شده و غزل امروز با شوری شروع میشود که به آذریهای پرانرژی میآید. بیت سوم از «لولیان شوخ شیرینکار» حرف میزند؛ از آدمهای سرزندهای که فضا را تکان میدهند. امروز این سرزندگی را در جمع خرج کنید، اما بیت هفتم را هم فراموش نکنید: کنار شوق جوانی، شنیدن پند یک آدم باتجربه هم لازم است. گفتوگویی کوتاه با بزرگتری که قبولش دارید، برنامهی ماه تولدتان را روشنتر میکند.
فال حافظ متولدین دی ۱ آذر ۱۴۰۵
دیماهیها عاقل و برنامهریزند و معمولاً خودشان نقش «پیر دانا» را بازی میکنند. امروز شاید کسی سراغ شما بیاید و مشورت بخواهد. بیت هفتم میگوید پند خوب را جوانان سعادتمند از جان دوستتر دارند؛ پس نصیحتتان را کوتاه، مهربان و بدون سرزنش بگویید تا شنیده شود. خودتان هم فراموش نکنید که گاهی شنونده باشید. نگاه تازهی یک آدم جوانتر ممکن است راهی نشانتان بدهد که به آن فکر نکرده بودید.
فال حافظ متولدین بهمن ۱ آذر ۱۴۰۵
بهمنیها دوست دارند از قالبها بیرون بزنند و تصویر زلیخا که از «پردهی عصمت» بیرون میآید، شاید برایتان نماد جسارت باشد. امروز اگر ایدهای دارید که مدتها پنهانش کردهاید، شاید وقت گفتنش رسیده باشد. فقط آن را در جای درست و برای آدمهای درست مطرح کنید. ایدهی خوب با یک مخاطب مناسب زودتر جان میگیرد تا با اعلام کردنش در هر جمعی.
فال حافظ متولدین اسفند ۱ آذر ۱۴۰۵
اسفندیها اهل خیال و موسیقیاند و «حدیث از مطرب و می گو» به سلیقهی شما نزدیک است. امروز اگر ذهنتان درگیر نگرانیهایی است که از دستتان خارج است، کمی از آنها فاصله بگیرید و به چیزهایی برگردید که حالتان را خوب میکنند: یک آهنگ، یک شعر یا یک نقاشی کوچک. بیت آخر هم یادآوری میکند که هنر حتی آسمان را به تحسین وامیدارد.
شاهبیت غزل امروز
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
بیت اول مشهورتر است، اما بیت هشتم اندیشهی پشت کل غزل را در خود دارد. شاعر نمیگوید فکر کردن بیفایده است؛ میگوید برخی پرسشها با هیچ استدلالی گشوده نمیشوند و عمر را نباید پای آنها هدر داد. «نگشود» و «نگشاید» گذشته و آینده را با هم میبندند. برای اولین روز آذر همین کافی است: به جای نگرانی از ناپیداها، به آنچه امروز در دست دارید برسید.
منابع
- متن غزل، وزن و فهرست خوانشها و اجراهای موسیقی: گنجور، حافظ، غزل شمارهی ۳.
- Michael J. Franklin، مدخل «Jones, William»، دانشنامهی ایرانیکا: Encyclopaedia Iranica.
- مدخل «Shirazi Turk» دربارهی این غزل، حکایت تیمور و ترجمهی جونز: ویکیپدیای انگلیسی.







دیدگاه شما