بیماری سیاه سرفه چیست؟ (نحوه تشخیص تا درمان + واکسیناسیون)
بیماری سیاه سرفه چیست؟ هرآنچه که باید در این مورد بدانید
بیماری سیاه سرفه یک بیماری عفونی بسیار مسری است که با سرفه‌های شدید و طولانی مدت شناخته شده و حتی می‌تواند برای نوزادان و کودکان بسیار خطرناک باشد. بهترین راه پیشگیری از آن، واکسیناسیون به موقع و رعایت بهداشت فردی است. در این مطلب از مجله جوان ایرانی به طور کامل شرح می‌دهیم بیماری سیاه سرفه چیست و هر آنچه که باید در این مورد بدانید را بیان می‌کنیم.
بیماری سیاه سرفه چیست؟
سیاه سرفه ممکن است با علائمی مانند سرماخوردگی شروع شود، اما بر خلاف سرماخوردگی اینگونه سرفه‌ها می‌تواند هفته‌ها یا حتی ماه‌ها ادامه داشته باشد. این بیماری توسط باکتری به نام بوردتلا پرتوسیس ایجاد می‌شود. البته نوزادان و کودکان در معرض خطر بیشتری نسبت به بزرگسالان برای این بیماری قرار دارند.
علائم سیاه سرفه چیست؟
به طور کلی هر فردی که مبتلا به سیاه سرفه شود، بین ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشد تا نشانه‌های این بیماری در او ظاهر شود. علائم سیاه سرفه شامل آبریزش بینی، گرفتگی، چشم‌های قرمز، آبریزش، تب و سرفه است. شما عزیزان باید بدانید که پس از یک یا دو هفته اینگونه نشانه‌ها بدتر می‌شوند. حتی باعث سرفه‌های غیرقابل‌تحمل خواهد شد. در این صورت ممکن است فرزند شما دچار خستگی مفرط شود، همچنین گاهی اوقات چهره او قرمز یا آبی شود یا برخی از کودکان حالت استفراغ دارند. برخی از کودکان مبتلا به سیاه سرفه، ممکن است دچار تنگی نفس شده اما سرفه‌های زیادی نکنند. در واقع به طور موقت تنفس آنها متوقف می‌شود. در این صورت ممکن است احساس استفراغ، کم آبی بدن، تب درجه پایین، مشکلات تنفسی، پوستِ آبی یا بنفش اطراف دهانشان داشته باشند.
در ادامه مراحل ابتلا به این بیماری را شرح می‌دهیم.
- در مرحله اول علائم شبیه سرماخوردگی شامل آبریزش بینی، عطسه، تب خفیف و سرفه‌های خفیف وجود دارد که ممکن است ۱ تا ۲ هفته طول بکشد.
- در مرحله بعدی حملات شدید و مکرر سرفه که به صورت سرفه‌های پشت سر هم و شدید بروز می‌کند. در چنین مواقعی ممکن است افراد دچار استفراغ، کبودی صورت، نفس نفس زدن و خستگی شدید شوند که ممکن است تا چند هفته طول بکشد.
- در این مرحله تعداد سرفه‌ها به صورت تدریجی کاهش یافته و فرد احساس بهبودی می‌کند.
- در مرحله بعدی گاهی اوقات ممکن است بیماری در کودکان و نوزادان بسیار شدید و خطرناک شود که حتی منجر به بستری شدن در بیمارستان می‌شود.
درمان خانگی سرفه نوزاد چیست؟ علت شایع آن چیست؟
علت ایجاد سیاه سرفه چیست؟
به طور کلی هنگامی که فردی سرفه یا عطسه می‌کند و مبتلا به بیماری سیاه سرفه است، قطراتی از میکروبی که به آن مبتلا شده در هوا پخش شده و به ریه‌های کسی که به آن حوالی نزدیک است سرایت می‌کند.
زمان مراجعه به پزشک
اگر کودک شما در معرض سیاه سرفه قرار گرفته و سرفه‌های شدید دارد و به مرور زمان بدتر می‌شود یا حالت تهوع و استفراغ دارد، حتماً در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر سرفه همراه با تب بوده یا نمی‌تواند شیر خشک و غذا میل کند، باید پزشک اطفال مراجعه کنید. یکی دیگر از مواردی که مراجعه به پزشک در اسرع وقت بسیار ضروری بوده این است که فرزند دچار مشکلات تنفسی می‌شود یا پوست او آبی یا خاکستری به نظر برسد. هر از گاهی لب‌ها و نوک انگشتان او را بررسی کنید و در صورت تغییر رنگ با اورژانس تماس بگیرید.
نحوه تشخیص بیماری سیاه سرفه
پس از اینکه به پزشک مراجعه کردید، ابتدا پزشک یک معاینه فیزیکی از شما به عمل آورده و در مورد علائمتان سؤالاتی می‌پرسد. گاهی اوقات نمونه مخاطی از شما جمع آوری کرده و به آزمایشگاه می‌فرستد تا آن را مورد بررسی قرار دهد. اگر شما یا کودکان در مجاورت فردی قرار گرفته بودید که مبتلا به سیاه سرفه بوده یا سرفه‌های مزمن داشته، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
عوارض سیاه سرفه چیست؟
عوارض احتمالی سیاه سرفه در کودکان و نوزادان شامل عفونت‌های گوش، خونریزی بینی، کمبودهای تغذیه‌ای یا سوءتغذیه، ذات‌الریه، مشکلات عملکردی مغز، فشار خون، مشکلات ریوی و نارسایی تنفسی است. البته شما عزیزان باید بدانید که عوارض این بیماری در نوزادان زیر ۱۲ ماه بسیار شدید است. گاهی اوقات نوزادان به دلیل سرفه‌های زیاد در بیمارستان بستری می‌شوند. برخی از کودکان در معرض خطر عوارض شدید و حتی مرگ قرار می‌گیرند که در ادامه شرایط اینگونه نوزادان یا کودکان را شرح می‌دهیم:
- در صورتی که فرزند شما واکسینه نشده باشد یا مادر در دوران بارداری هیچگونه واکسنی دریافت نکرده باشد.
- اگر کودک شما دچار نقص سیستم ایمنی است.
- در صورتی که فرزند شما دچار آسم شدید شده است.
- در این صورت احتمال ابتلا به این بیماری در او افزایش می‌یابد.
↵ عوارض احتمالی سیاه سرفه در نوجوانان و بزرگسالان شامل عفونت‌های گوش، غش کردن، میگرن، بی‌اختیاری ادرار، ذات الریه و کاهش وزن ناخواسته است.
درمان سرفه خشک و نکاتی که باید به آن توجه کنید!
درمان پزشکی سیاه سرفه
به دلیل اینکه سیاه سرفه یک عفونت باکتریایی است، در نتیجه پزشکان از آنتی بیوتیک برای درمان آن استفاده می‌کنند. شما عزیزان باید بدانید که آنتی بیوتیک سرفه‌ها را درمان نمی‌کند یا از ایجاد سرفه‌ها پیشگیری نمی‌کند. بسیاری از پزشکان برای کاهش سرفه استفاده از دستگاه‌های مرطوب کننده را توصیه می‌کنند تا هوا مرطوب نگه داشته شود و به کاهش علائم ناشی از سرفه در فرزند شما کمک شود.
درمان خانگی سیاه سرفه چگونه است؟
هرچند در هنگام ابتلا به سیاه سرفه در اسرع وقت باید به پزشک مراجعه کنید، اما برخی از اقدامات خانگی به بهبود حال بیماران کمک زیادی می‌کند در ادامه این مطلب برخی از درمان‌های خانگی سیاه سرفه را به طور کامل شرح می‌دهیم.
- مهم‌ترین مسئله این است که سعی کنید در طی روز استراحت کافی داشته باشید.
- برای تسکین گلودرد و کاهش سرفه می‌توانید از عسل استفاده کنید.
- در طی روز مایعات کافی بنوشید تا از کم آب شدن بدن شما جلوگیری شود.
- برای تمیز کردن بینی و آسان‌تر شدن تنفس، می‌توانید از اسپری‌های بینی نمکی استفاده کنید.
- حتماً در منزل دستگاه بخور سرد داشته باشید تا در چنین مواقعی برای تسکین ریه‌ها و شل شدن مخاطب مجاری تنفسی از آن استفاده کنید.
- طبق دستور پزشک آنتی بیوتیک‌هایی که دکتر تجویز کرده را مصرف کنید.
- سعی کنید زیر سر خودتان بالش‌های اضافه قرار دهید تا تنفس راحت‌تری داشته و از حملات سرفه در شب جلوگیری شود.
- هر از گاهی سعی کنید منزل خودتان را تمیز کرده و آن را از مواد محرک مانند دود و گرد و غبار دور نگه دارید.
- همچنین می‌توانید از روغن اوکالیپتوس، روغن نعنا فلفلی، شیرین بیان، چای سبز، پونه کوهی و لیمو، پیاز، عسل، زنجبیل، بادام، زردچوبه و آب نمک برای تسکین سرفه استفاده کنید.
- سعی کنید وعده‌های غذایی کوچک میل کنید. خوردن مقدار کمی غذا در یک زمان مشخص باعث جلوگیری از استفراغ شما می‌شود.
- از یک مرطوب کننده خنک استفاده کنید تا مخاط شما تحریک شده و احساس خنکی کنید. در این صورت سرفه‌های شما کاهش می‌یابد.
نظرات مردم در مورد سیاه سرفه
در این بخش به بررسی نظرات مردم در مورد بیماری سیاه سرفه می‌پردازیم.
♦ یکی از افراد پیام داده که من چهار پنج شب است که سرفه‌های شدیدی دارم و به دلیل سرفه‌های خشکی که می‌کنم، به هیچ وجه نمی‌توانم بخوابم. اگر امکان دارد مرا راهنمایی کنید.
پاسخ این است که دوست عزیز سرفه‌های شدید و مکرر ممکن است به دلایل مختلفی مانند آلرژی، عفونت‌های تنفسی یا حتی مشکلات ریوی باشد. اگر اینگونه سرفه‌ها به مدت چند روز ادامه دارد، حتماً در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید تا علت دقیق آن کاملاً مشخص شود. تا زمانی که به پزشک مراجعه می‌کنید، می‌توانید از داروهای ضد سرفه بدون نسخه یا حتی شربت‌های آرامبخش که برای سرفه وجود دارد استفاده کنید. بخور آب گرم و را فراموش نکنید تا تحریکات گلوی شما کاهش یابد. سعی کنید سیگار نکشید و در معرض دود آن نیز قرار نگیرید.
♦ فرد دیگری پیام داده طی تحقیقاتی که انجام دادم، درمان سنتی سیاه سرفه، مصرف شیر خر است. البته هیچ شواهد علمی در این مورد وجود ندارد، اما من تأثیر این شیر را زیاد شنیدم. اما در کل به نظر من بهترین درمان برای این بیماری مراجعه به پزشک و استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای تسکین دهنده است.
♦ یکی دیگر از افراد پیام داده که پسر من ۷ سالش است و الان هنگام واکسن زدن او شده، اما می‌ترسیم که واکسن بزنیم. زیرا خواهر من در همین سن واکسن زد، تشنج کرد و حال بدی داشت. اگر امکان دارد ما را راهنمایی کنید.
پاسخ این است که تمامی افراد مثل هم نیستند. با توجه به اینکه سیاه سرفه بسیار بیماری خطرناکی است، واکسن آن باید در زمان مقرر صورت گیرد. حتماً به پزشک متخصص اطفال مراجعه کنید و تحت نظر پزشک، واکسیناسیون را انجام دهید.
♦ فرد دیگری پیام داده که سن من ۲۲ سال است. هرچند علائم سیاه سرفه را دارم، اما هنگامی که به پزشک مراجعه می‌کنم، می‌گوید که دچار آنفولانزا شده‌ام. هرچه قرص و دارو مصرف می‌کنم، بهبود نمی‌یابم. به نظر شما چه کاری باید انجام دهم؟
پاسخ این است که با این شرایط بهتر است که ابتدا اسکن ریه انجام دهید. اگر داروهای مخصوص آنتی بیوتیک جواب نداد، باید در درمان شما بازنگری صورت گیرد.
♦ فرد دیگری پیام داده که پسرم سیاه سرفه دارد و سرفه‌های شدیدی می‌کند. به نظر شما برای درمان آن از کدام آنتی بیوتیک استفاده کنم؟
پاسخ این است که دوست عزیز با توجه به اینکه این بیماری خطرناک است، شما باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید و زمان را از دست ندهید. مصرف خودسر آنتی بیوتیک به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.
♦ فرد دیگری پیام داده که سن دختر من ۸ سال است. سرفه‌های زیادی می‌کند که حتی چشم‌هایش کبود می‌شود. به نظر شما چه کاری باید انجام دهیم؟
پاسخ این است که شما باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید تا از نظر سطح اکسیژن و آهن آزمایش شود. همچنین در این دوران، توصیه‌هایی که در این مطلب به آن اشاره شد را رعایت کنید.
علائم مننژیت در کودکان چیست؟ بهترین روش‌های درمانی را در این مطلب بخوانید:
سؤالات متداول در مورد بیماری سیاه سرفه
در این بخش به بررسی سؤالات متداول در مورد بیماری سیاه سرفه می‌پردازیم.
آیا سیاه سرفه کشنده است؟
در نوزادان و افرادی که دارای نقص سیستم ایمنی هستند، این بیماری می‌تواند خطرناک باشد.
آیا سیاه سرفه درمان قطعی دارد؟
هرچند آنتی بیوتیک‌ها برای درمان سیاه سرفه بسیار مفید هستند، اما شما عزیزان باید بدانید که بهبودی کامل آن زمان زیادی میبرد.
آیا بزرگسالان هم به سیاه سرفه مبتلا می‌شوند؟
بله بزرگسالان نیز به بیماری سیاه سرفه مبتلا می‌شوند، اما علائمش در آنها خفیف‌تر است.
آیا می‌توان از سیاه سرفه پیشگیری کرد؟
به طور کلی واکسن سیاه سرفه خطر ابتلا به عفونت یا هرگونه علائم شدید را کاهش می‌دهد.
آیا سیاه سرفه مسری است؟
بله بیماری سیاه سرفه مسری است و احتمال سرایت آن از فردی به فرد دیگر وجود دارد. بنابراین اگر با شخصی زندگی می‌کنید که مبتلا به این بیماری است، از او فاصله بگیرید. یا اینکه اگر در کلاس فرزند شما، فردی مبتلا به سیاه سرفه حضور دارد، به مدیر مدرسه اطلاع دهید یا فرزند خودتان را چند روزی به مدرسه نفرستید. شما عزیزان باید بدانید که تا ۳ هفته پس از شروع سرفه، این بیماری واگیر دارد. البته اگر در عرض دو هفته پس از شروع سرفه درمان با آنتی بیوتیک را شروع کنید، احتمال مسری بودن آن کاهش می‌یابد.
چگونه علائم سیاه سرفه کاهش می‌یابد؟
اگر فرزند شما مبتلا به سیاه سرفه شده، سعی کنید استراحت کافی داشته باشد. اگر شما یا فرزندتان سرفه‌های شدید دارید، می‌توانید از پاراستامول یا ایبوپروفن استفاده کنید تا به پزشک مراجعه کنید. به کودکان زیر ۱۶ سال آسپرین ندهید.
چه زمانی باید فرزند شما به مهد کودک یا مدرسه برگردد؟
پاسخ این سؤال کاملاً بستگی به میزان بیماری کودک شما دارد. اگر فرزندتان آنتی بیوتیک مصرف می‌کند، پس از ۵ روز که کاملاً درمان شد، می‌تواند به مدرسه برگردد. در غیر این صورت باید بدانید که تا ۳ هفته پس از شروع حملات اینگونه سرفه‌ها مسری هستند.
بهترین راهکار پیشگیری از سیاه سرفه چیست؟
بهترین راه برای پیشگیری از سیاه سرفه واکسن است. البته واکسن سیاه سرفه همراه با دو واکسن دیگر به نام دیفتری و کزاز پیشنهاد می‌شود.
سخن پایانی
بیماری سیاه سرفه را جدی بگیرید، زیرا می‌تواند برای نوزادان و کودکان بسیار خطرناک باشد. در صورت مشاهده هرگونه علائم به پزشک مراجعه کنید تا از عوارض خطرناک آن جلوگیری شود. شما عزیزان باید بدانید که انتقال این بیماری از طریق قطرات تنفسی بوده و بسیار واگیردار است. در این مطلب از مجله جوان ایرانی هر آنچه که باید در مورد بیماری سیاه سرفه و راهکارهای درمانی آن بدانید به طور کامل شرح داده شد. اگر شما عزیزان نیز هرگونه تجربه‌ای در این مورد دارید، می‌توانید در انتهای مقاله بخش نظرات پیام خودتان را ثبت کنید.
منابع:
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/whooping-cough/symptoms-causes/syc-20378973
https://www.nhs.uk/conditions/whooping-cough/
https://www.cdc.gov/pertussis/index.html
https://medlineplus.gov/whoopingcough.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Whooping_cough
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15661-whooping-cough-pertussis
https://www.cdc.gov/pertussis/about/index.html
