آخرین به‌روزرسانی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس گزارش‌های آژانس فضایی اروپا (ESA) تا ۱۴ آبان. ESA گفته اولین تصویرهای دقیق دیمورفوس را ۴ آذر ۱۴۰۵ منتشر می‌کند و این مطلب با آن به‌روز می‌شود.
چهار سال پیش ناسا عمداً یک فضاپیما را به سیارکی کوچک به نام دیمورفوس کوبید تا ببیند آیا می‌شود مسیر یک سیارک را عوض کرد. جواب مثبت بود. حالا فضاپیمای هرا (Hera) از آژانس فضایی اروپا به همین سیارک رسیده تا از نزدیک ببیند آن برخورد دقیقاً چه کرده است. اولین تصویرهای هرا در آبان ۱۴۰۵ منتشر شد و دانشمندان پروژه اولین واکنششان را یک کلمه گفته‌اند: «وای!». در این مطلب ماجرا را ساده توضیح می‌دهیم: این سیارک‌ها کجا هستند، برخورد دارت چه نتیجه‌ای داشت و هرا قرار است چه چیزی را کشف کند.
دیدیموس و دیمورفوس چه هستند؟
«دیدیموس» یک سیارک حدوداً ۷۸۰ متری است که یک «ماه» کوچک دارد به نام «دیمورفوس» با قطر حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ متر؛ تقریباً اندازه‌ی یک ورزشگاه فوتبال. دیمورفوس در فاصله‌ی حدود یک کیلومتری دور دیدیموس می‌چرخد. ناسا تأکید کرده که هیچ‌کدام از این دو سیارک، نه قبل و نه بعد از برخورد، خطری برای زمین نداشته‌اند؛ آن‌ها فقط برای یک آزمایش ایده‌آل بودند، چون می‌شد تغییر مدار دیمورفوس را با تلسکوپ‌های زمینی دقیق اندازه گرفت.
| ویژگی | دیدیموس | دیمورفوس |
|---|---|---|
| قطر تقریبی | ۷۸۰ متر | ۱۵۰ تا ۱۶۰ متر |
| نقش | سیارک اصلی | ماهِ دیدیموس |
| فاصله‌ی بین دو سیارک | حدود ۱ تا ۱.۲ کیلومتر | |
| یک دور کامل دیمورفوس پیش از برخورد | حدود ۱۱ ساعت و ۵۵ دقیقه | |
| یک دور کامل بعد از برخورد | حدود ۱۱ ساعت و ۲۳ دقیقه | |
دارت چه کرد؟ اولین تغییر مسیر یک سیارک به دست بشر
ماموریت دارت (DART، مخفف «آزمایش تغییر مسیر سیارک دوتایی») اولین آزمایش واقعی «دفاع سیاره‌ای» بود. فضاپیمای دارت در ۴ مهر ۱۴۰۱ (۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲) با سرعت حدود ۶ کیلومتر بر ثانیه به دیمورفوس برخورد کرد. ناسا دو هفته بعد اعلام کرد که زمان چرخش دیمورفوس به دور دیدیموس حدود ۳۲ دقیقه (با خطای حدود ۲ دقیقه) کوتاه‌تر شده است؛ بررسی‌های بعدی این عدد را حدود ۳۳ دقیقه برآورد کردند.
شاید ۳۲ دقیقه کم به نظر برسد، ولی نکته اینجاست: اگر روزی سیارکی در مسیر برخورد با زمین پیدا شود و سال‌ها زودتر چنین ضربه‌ای به آن بزنیم، همین تغییر کوچک در طول زمان جمع می‌شود و می‌تواند سیارک را از کنار زمین رد کند. برخورد دارت هم بسیار مؤثرتر از پیش‌بینی شبیه‌سازی‌ها بود؛ مقدار زیادی سنگ و غبار تا هزاران کیلومتر به فضا پرتاب شد و همین «پس‌زدگی» اثر ضربه را بیشتر کرد.
هرا کیست؟ «بازپرس صحنه‌ی برخورد»
دارت در لحظه‌ی برخورد نابود شد، پس کسی باید می‌رفت و از نزدیک نتیجه را می‌دید. این کار به عهده‌ی فضاپیمای هرا از آژانس فضایی اروپاست که ESA خودش آن را «تحقیق در صحنه‌ی برخورد» می‌نامد.
| زمان | اتفاق |
|---|---|
| ۱۶ مهر ۱۴۰۳ (۷ اکتبر ۲۰۲۴) | پرتاب هرا با موشک فالکون ۹ |
| اسفند ۱۴۰۳ (مارس ۲۰۲۵) | عبور از کنار مریخ برای کمک گرانشی |
| مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶) | دو بار روشن کردن موتور و کم کردن سرعت نسبت به سیارک‌ها به حدود ۲۰ متر بر ثانیه |
| ۲۶ مهر ۱۴۰۵ (۱۸ اکتبر ۲۰۲۶) | اولین تصویری که دو سیارک را جدا از هم نشان می‌دهد، از فاصله‌ی حدود ۱٬۲۸۰ کیلومتری |
| ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶) | انتشار تصویر نزدیک‌تر از دیدیموس؛ از سمتی که دارت هرگز ندیده بود |
| ۴ آذر ۱۴۰۵ (۲۵ نوامبر ۲۰۲۶) | برنامه‌ی ESA برای انتشار اولین تصویرهای دقیق دیمورفوس |
هرا حدود یک ماه زودتر از برنامه‌ی اولیه به سیارک‌ها رسید. این فضاپیما یک سیستم ناوبری خودکار دارد که بدون فرمان لحظه‌به‌لحظه از زمین، سیارک را در کادر دوربین نگه می‌دارد؛ چون پیام رادیویی از زمین تا آن‌جا چند دقیقه طول می‌کشد. هرا دو مکعب‌ماهواره‌ی کوچک به نام‌های میلانی و یوونتاس هم با خودش برده که در ماه‌های آینده رها می‌شوند تا از فاصله‌ی خیلی نزدیک‌تر سیارک‌ها را بررسی کنند.
هرا قرار است چه چیزی را کشف کند؟
- دهانه‌ی برخورد: آیا دارت روی دیمورفوس یک دهانه ساخته یا شکل کل سیارک را عوض کرده است؟
- جرم و جنس سیارک: اندازه‌گیری دقیق جرم دیمورفوس؛ عددی که برای فهمیدن دقیق اثر برخورد لازم است.
- ساختار درونی: آیا دیمورفوس یک سنگ یکپارچه است یا «توده‌ای از سنگ‌ریزه» که با گرانش ضعیف کنار هم مانده‌اند؟
- چرا ضربه این‌قدر مؤثر بود؟ تغییر مدار خیلی بیشتر از پیش‌بینی شبیه‌سازی‌ها بود و دانشمندان می‌خواهند دلیلش را بفهمند.
اولین تصویرها همین حالا هم نکته‌های تازه‌ای داشته‌اند: روی دیدیموس هنوز همان برآمدگی استوایی دیده می‌شود، ولی تخته‌سنگ‌ها، دهانه‌ها و شیارهایی هم به چشم می‌خورد که پیش‌تر دیده نشده بود.
چرا این ماموریت برای همه‌ی ما مهم است؟
برخورد سیارک‌های بزرگ با زمین بسیار نادر است، ولی اگر روزی اتفاق بیفتد، پیامدهایش می‌تواند گسترده باشد. دارت و هرا با هم اولین «تمرین کامل» بشر برای دفاع از زمین هستند: یکی ضربه را زد و دیگری دقیق اندازه می‌گیرد که آن ضربه چه کرد. نتیجه‌ی این دو، روش را از یک ایده‌ی روی کاغذ به ابزاری قابل اندازه‌گیری تبدیل می‌کند.
اگر برای درس علوم دنبال جای سیارک‌ها در منظومه‌ی شمسی هستید، مطلب کمربند اصلی سیارک‌ها چیست به کارتان می‌آید.
سؤال‌های پرتکرار
آیا سیارک دیمورفوس به زمین برخورد می‌کند؟
نه. به گفته‌ی ناسا، نه دیمورفوس و نه دیدیموس، نه قبل و نه بعد از برخورد دارت، هیچ خطری برای زمین نداشته‌اند.
دارت مسیر سیارک را چقدر تغییر داد؟
زمان یک دور چرخش دیمورفوس به دور دیدیموس حدود ۳۲ تا ۳۳ دقیقه کوتاه‌تر شد؛ از حدود ۱۱ ساعت و ۵۵ دقیقه به حدود ۱۱ ساعت و ۲۳ دقیقه.
هرا کی به سیارک رسید؟
هرا در مهر و آبان ۱۴۰۵ (اکتبر و نوامبر ۲۰۲۶) به سیستم دیدیموس رسید؛ حدود یک ماه زودتر از برنامه‌ی اولیه.
چرا اسم فضاپیما «هرا» است؟
هرا در اسطوره‌های یونانی همسر زئوس است. «دیدیموس» هم در یونانی به معنای «دوقلو» است، چون این سیارک یک ماه همراه دارد.
تصویرهای جدید دیمورفوس کی منتشر می‌شود؟
ESA اعلام کرده اولین تصویرهای دقیق دیمورفوس را ۲۵ نوامبر ۲۰۲۶ (۴ آذر ۱۴۰۵) منتشر می‌کند.
منابع
- ESA via ScienceDaily – NASA smashed into an asteroid. Now Hera is closing in (3 November 2026)
- Space.com – Hera probe gets 1st good look at asteroid system (6 November 2026)
- ESA – Hera targets early arrival at Didymos asteroids (7 October 2025)
- NASA – NASA Confirms DART Mission Impact Changed Asteroid’s Motion in Space (11 October 2022)
یادداشت روش: عددها از بیانیه‌های رسمی ناسا و ESA و گزارش رسانه‌های علمی معتبر برداشته شده است. قطر دیمورفوس در منابع مختلف بین ۱۵۱ و ۱۶۰ متر آمده و ما بازه را نوشته‌ایم؛ عدد تغییر مدار هم در اعلام اولیه‌ی ناسا ۳۲ دقیقه و در بررسی‌های بعدی حدود ۳۳ دقیقه است. تاریخ‌های شمسی با تبدیل مستقیم از تاریخ میلادی منبع نوشته شده‌اند.
دیدگاه شما