روش صحیح استفاده از اسپری بینی (تفاوت اسپری ضداحتقان و کورتیکواستروئیدی)
آموزش روش صحیح استفاده از اسپری بینی + اشتباهات رایج هنگام استفاده
روش صحیح استفاده از اسپری بینی شاید ساده به نظر برسد، اما اکثر افراد همان اول کار اشتباه میکنند و مدام از بیاثر بودن دارو گله دارند. اگر درست استفاده نشود، کمکی نمیکند و گاهی تحریک و خشکی هم به همراه دارد. مثلاً بسیاری از افراد سر را به عقب خم میکنند که این کار دارو را مستقیم به سمت گلو میفرستد، نه به جایی که باید برود. یا همین حالا که این مطلب را میخوانید، برخی از افراد جایی از کارشان اشتباه میکنند بدون اینکه بدانند. نکات کلیدی برای افزایش تأثیر دارو و جلوگیری از اشتباهات رایج هنگام مصرف آن را در ادامه این مقاله بخوانید.
روش صحیح استفاده از اسپری بینی
بسیاری از افراد وقتی سرما میخورند یا آلرژی فصلی دارند، سراغ اسپری بینی میروند. اما گاهی درست استفاده نمیکنند و نتیجه دلخواه را نمیگیرند. در این بخش روش درست استفاده از آن را بررسی میکنیم.
قبل از اسپری، بینی را تمیز کنید
اگر داخل بینی خلط یا ترشح خشک شده باشد، دارو به جدار داخلی بینی نمیچسبد. اول به آرامی بینی را با دستمال کاغذی یا آب نمک ملایم (سرم فیزیولوژی) تمیز کنید. تجربه نشان داده که خیلی از بیاثری اسپریها فقط به دلیل تمیز نکردن اولیه بینی است.
سر را خیلی عقب ندهید، فقط کمی خم کنید
برخلاف تصور رایج، نباید سر را کاملاً به عقب خم کنید. توی حالت ایستاده یا نشسته، فقط کمی چانه را به سمت پایین بیاورید تا سوراخ بینی رو به پایین نباشد. اسپری نباید مستقیم به سمت بالای سر برود، چون دارو وارد گلو میشود نه مجاری بینی.
اسپری را به دیواره داخلی بینی نچسبانید
دهانه اسپری را مستقیم داخل سوراخ بینی کنید؛ اما نه آنقدر عمیق که به دیواره داخلی بچسبد. بهتر است آن را کمی به سمت گوشه بیرونی چشم و همان سمت بچرخانید، نه به سمت تیغه وسط بینی. این کار از زخم شدن بافت بینی هم جلوگیری میکند.
با اسپری همزمان نفس بکشید، نه قورت دهید
وقتی دکمه اسپری را فشار میدهید، همزمان یک نفس آرام و معمولی از راه بینی بگیرید. نه محکم بو بکشید نه نفس را حبس کنید. اگر دارو را توی گلو حس کردید، یعنی سر را زیاد عقب دادهاید یا خیلی محکم بو کشیدهاید.
بین دو بار اسپری چند ثانیه صبر کنید
اگر پزشک گفته دو بار در هر سوراخ بزنید، بین دو بار اسپری حداقل ۳۰ ثانیه صبر کنید. این مدت به دارو فرصت میدهد جذب شود. عجله کردن باعث میشود بیشتر دارو بیرون بریزد یا وارد گلو شود و آن هم بیفایده.
تمیز کردن بعد از استفاده
هر بار بعد از مصرف، نازل را با یک دستمال تمیز و خشک پاک کنید. درب اسپری را محکم ببندید و در دمای اتاق و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید. تمیز نکردن آن، باعث میکروب و عفونت مجدد میشود که در طولانی مدت مشکلساز است.
درمان های خانگی برای سرماخوردگی چگونه است؟ لیست مواد خوراکی مفید را در این مطلب بخوانید:
اشتباهات رایج هنگام استفاده از اسپری بینی
- بسیاری از افراد هنگام استفاده، نوک آن را مستقیم به سمت تیغه میانی بینی نشانه میروند که این کار باعث تحریک و خونریزی میشود.
- بعضی دیگر پیش از نخستین مصرف، اسپری را در هوا خالی نمیکنند تا جریان یکنواخت دارو برقرار شود.
- اگر پس از چند بار استفاده احساس کردید دارو چکه میکند یا به خوبی پخش نمیشود، احتمالاً اسپری را کج گرفتهاید یا سوراخ آن گرفته است.
- نکته دیگر دمیدن محکم بینی بلافاصله پس از اسپری است که بیشتر دارو را بیرون میریزد.
- علاوه بر این برخی چنان محکم فشار میدهند که مخاط بینی آزرده میشود.
- بهتر است همیشه سر را کمی خم کنید و اسپری را به کناره بیرونی سوراخ بینی هدایت کنید.
- فراموش نکنید که شستن منظم نوک اسپری از گرفتگی آن جلوگیری میکند.
- گاهی افراد چند روز مصرف را به علت فراموشی قطع کرده و سپس دوباره شروع میکنند؛ این نوسان بیفایده است.
- اکثر افراد نمیدانند که استفاده از اسپری ضد احتقان بیش از سه روز پشت سر هم خودش باعث گرفتگی دوباره بینی میشود.
طریقه صحیح اسپری کردن در هر سوراخ بینی
برای اسپری کردن، ابتدا بطری را به آرامی تکان بدهید و سپس با انگشت شست در پایین و دو انگشت دیگر در دو طرف نازل، آن را محکم بگیرید. پیش از استفاده، بینی خود را به نرمی با دستمال تمیز کنید تا راه بینی باز شود. سر خود را کمی به سمت جلو خم کنید و نازل را داخل سوراخ بینی قرار دهید، طوری که خیلی عمیق نرود و دیواره داخلی را لمس نکند. در همان لحظه که با دهان بسته یک دم معمولی میگیرید، یک بار روی نازل فشار بیاورید. پس از اسپری کردن، آن سوراخ بینی را با انگشت به آرامی چند ثانیه بگیرید و سر را کمی به عقب خم نکنید. سپس برای سوراخ دیگر همین کار را تکرار کنید. بعد از اتمام کار، نازل را با یک دستمال تمیز پاک کنید و درش را ببندید. در آخر، بهتر است چند نفس آرام از راه دهان بکشید و خودتان را جمع کنید.
آمادهسازی اولیه پیش از تزریق اسپری بینی
بسیاری از افراد وقتی سرما میخورند یا دچار حساسیت فصلی میشوند، سراغ اسپری بینی میروند؛ اما بدون اینکه مقدماتش را درست انجام دهند. در این مطلب به پنج روش مهم برای آمادهسازی اولیه اشاره میکنیم.
بینی را به آرامی از ترشحات پاک کنید
پیش از هر کاری، باید مطمئن شوید راه بینی شما باز و تمیز است. اگر در بینی خود احساس گرفتگی یا وجود ترشحات خشک یا مرطوب دارید، ابتدا بهآرامی بینی خود را با دستمال کاغذی نرم تخلیه کنید. فشار نیاورید و محکم فین نکنید، چون این کار میتواند مخاط بینی را تحریک کند و اثربخشی اسپری را کاهش دهد. فقط کافی است به نرمی هوا را بیرون دهید تا مسیر تنفسی آماده دریافت دارو شود.
اسپری را هواگیری کنید
آیا اسپری را تازه خریدهاید؟ یا مدتها از اسپری استفاده نکردهاید؟ حتماً یک یا دو بار اسپری را در هوا خالی کنید. نه در بینی خودتان. این کار را طبق دفترچه راهنما انجام دهید. بعضی اسپریها نیاز به چند بار فشار اولیه دارند تا جریان دارو یکنواخت شود. یادتان باشد اگر اسپری قبلاً استفاده شده اما چند روزی روی میز خوابیده، باز هم بهتر است یک بار در هوا امتحان کنید تا از خروجی درست آن مطمئن شوید.
سر را صاف نگه دارید، نه خیلی خمیده
موقع تزریق اسپری، وضعیت سر خیلی مهم است. برخلاف تصور برخی از افراد لازم نیست سر را زیاد به عقب خم کنید. فقط کافی است صاف بایستید یا بنشینید و کمی چانه را به سمت جلو بگیرید. برخی از افراد اشتباه میکنند و هنگام اسپری سرشان خیلی خمیده است. در نتیجه دارو به جای ورود به عمق بینی، مستقیم به گلو میریزد.
نازل اسپری را پیش از ورود به بینی تمیز کنید
حتماً نگاهی به نوک اسپری بیندازید. گاهی ترشحات خشک شده اطراف نازل جمع میشود. با یک پنبه یا دستمال مرطوب نه خیس به آرامی نازل را تمیز کنید. این کار ساده از انتقال آلودگی به داخل بینی جلوگیری کرده و کمک میکند اسپری به درستی پخش شود. فقط مراقب باشید سوراخ ریز نازل گرفته نشود. اگر حس کردید خروجی اسپری ضعیف شده، معمولاً همین گرفتگیهای کوچک دلیلش هستند.
بینی را بعد از مصرف با فاصله زمانی مدیریت کنید
اگر پزشک گفته دو بار در هر سوراخ بینی اسپری کنید، حتماً بین دو بار تزریق چند لحظه صبر کنید. عجله نکنید. اول یک بار بزنید، بعد بینی را از بیرون به آرامی ماساژ ندهید و فقط نرمی کنار بینی را با انگشت فشار ندهید. ولی سعی کنید از فین کردن بلافاصله بعد از اسپری پرهیز کنید. اجازه دهید دارو جذب مخاط شود. فین کردن سریع، داروی تازه زده شده را بیرون میریزد.
نکته:
با رعایت این نکات ساده، مطمئن خواهید بود که اسپری بینی تأثیر واقعی خود را میگذارد و داروی گران قیمتتان هدر نمیرود. اگر باز هم حس کردید اسپری مؤثر نیست، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
بررسی انواع اسپری بینی برای سرماخوردگی
در این سالها، اسپریهای بینی مختلفی به بازار آمدهاند. بعضیها واقعاً کمک میکنند و بعضیها فقط برای مدت کوتاهی حال آدم را خوب میکنند. اینجا میخواهیم چند نوع رایج را با هم بررسی کنیم.
نمکی یا نرمال سالین
این نوع اسپری از آب نمک استریل درست شده و هیچ داروی خاصی ندارد. کار اصلی آن شستشوی مجاری بینی است. وقتی بینی گرفته، مخاط غلیظ میشود و این اسپری نمکی آن را رقیق میکند تا راحتتر خارج شود. برای افرادی که بچه کوچک دارند یا کلاً دوست ندارند مواد شیمیایی به بدنشان برسد، گزینه مناسبی است. توی تجربه خودمان، این اسپری معمولاً برای روزهای اول سرماخوردگی که گرفتگی خیلی شدید نیست، جواب میدهد. ضرری هم ندارد؛ هر چند ساعت میشود استفاده کرد و باعث وابستگی نمیشود.
ضداحتقان (اکسیمتازولین و زایلومتازولین)
این دسته از اسپریها معروفترینها هستند. اسمهایی مثل اتروین، زایلامار یا اوتریوین را حتماً دیدهاید. موادشان رگهای خونی داخل بینی را منقبض میکند و ورم مخاط را کاهش میدهد. سپس ظرف چند دقیقه بینی باز شده و نفس کشیدن مثل روز اول میشود. اما نکته مهم اینجاست که نباید بیشتر از سه تا پنج روز پشت سر هم استفاده شوند. اگر طولانیتر مصرف شوند، اثرشان کم میشود و بعد از قطع کردن، گرفتگی بدتر از قبل برمیگردد. برخی از آدمها به این وضعیت دچار اعتیاد به اسپری بینی میشوند و ماهها مجبور هستند هر روز استفاده کنند.
آنتیهیستامین
اسپریهایی مثل آزلاستین یا اولوپاتادین بیشتر برای آلرژی فصلی درست شدهاند، اما گاهی در سرماخوردگی هم کار میکنند. وقتی بدن درگیر ویروس میشود، گاهی هیستامین آزاد میکند و همین ماده باعث آبریزش و عطسه میشود. این اسپریها جلوی اثر هیستامین را میگیرند. بسیاری از پزشکان برای سرماخوردگیهایی که با عطسههای پشت سر هم و آبریزش شدید همراه هستند، این نوع را پیشنهاد میدهند. تفاوتشان با نوع نمکی این است که واقعاً دارو محسوب میشوند و نباید بدون نظر پزشک خیلی طولانی استفاده شوند.
کورتیکواستروئید
این دسته مثل فلوتیکازون یا مومتازون (با نام تجاری ناسونکس معروف است) قدرتمندتر هستند. زمان میبرند تا اثر کنند. معمولاً چند روز مصرف مرتب لازم است، اما التهاب را از ریشه کم میکنند. برای افرادی که سرماخوردگی طولانی میشود و گرفتگی مزمن پیدا کردهاند، گزینه خوبی هستند. خیلی مهم است که درست استفاده شوند؛ چون اگر اسپری را درست داخل بینی نزنید و فقط به تیغه بینی بزنید، بعد از مدتی ممکن است باعث خشکی و خونریزی خفیف شود. مصرف طولانیمدت این نوع هم حتماً باید زیر نظر پزشک باشد.
یک نکته کلی:
هیچ اسپری بینی سرماخوردگی ویروس را از بین نمیبرد. کارشان فقط کمک به بهبود علائم است. بهترین راه همان استراحت و مایعات خوردن است. اسپریها فقط نفس کشیدن را آسانتر میکنند تا بدن فرصت بیشتری برای مبارزه با بیماری داشته باشد.
سریعترین راه درمان آنفولانزا چیست؟ نحوه درمان آنفولانزا در خانه را در این مطلب بخوانید:
بهترین زمان و تعداد پاف مجاز در روز
استفاده از اسپری بینی معمولاً در ساعات ابتدایی صبح بهترین نتیجه را دارد، چون راه بینی در آن زمان کمتر گرفتار ترشحات شبانه است. برای اغلب بزرگسالان، دو بار پاف در هر سوراخ بینی در طول روز کافی به نظر میرسد، البته اگر پزشک دستور دیگری نداده باشد. مصرف بیش از این میزان تأثیر بیشتری ندارد و گاهی مخاط بینی را تحریک کرده و خشکی یا سوزش ایجاد میکند. فاصله بین دو نوبت مصرف هم بهتر است حداقل دوازده ساعت باشد تا اثر دارو حفظ شود. برخی از افراد عادت دارند شب هم یک بار اسپری کنند، اما این کار بیجهت باعث وابستگی تدریجی بینی به دارو میشود. هر چه تعداد پاف در روز کمتر و منظمتر باشد، نتیجه پایدارتری خواهید دید.
تفاوت استفاده در اسپریهای ضداحتقان و کورتیکواستروئیدی
در ادامه به بررسی تفاوت این دو میپردازیم.
اسپری ضداحتقان و اثر سریع اما مشروط
در اسپریهای ضداحتقان مثل اکسی متازولین، روش استفاده به این شکل است که نباید بیش از سه تا پنج روز متوالی از آنها استفاده کرد.
هر بار در هر سوراخ بینی معمولا یک تا دو پاف کافیست. نکته مهم اینکه اثر این اسپریها خیلی زود ظاهر میشود، اما اگر طولانیتر از دوره مجاز استفاده کنید، بینی به آنها وابسته میشود و گرفتگی بدتر از قبل برمیگردد.
اسپری کورتیکواستروئیدی، صبوری لازم دارد
برای اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی؛ مانند فلوتیکازون یا بکلومتازون، روش کاملاً فرق دارد. شما نباید انتظار اثر فوری داشته باشید. معمولا چند روز تا دو هفته مصرف منظم طول میکشد تا نتیجه واضح ببینید. قبل از هر بار مصرف، بینی باید تا حدی تمیز باشد. خیلی از پزشکان توصیه میکنند ابتدا با سرم شستشو دهید سپس اسپری را بزنید. تفاوت کلیدی این است که این اسپریها برای استفاده طولانیمدت و روزانه طراحی شدهاند.
نحوه دمیدن و وضعیت سر
در روش استفاده از اسپری ضداحتقان، معمولا لازم نیست بیش از حد نگران زاویه سر باشید. اما برای اسپری کورتیکواستروئیدی، باید سر را کمی خم کنید به سمت جلو یا پایین. بسیاری از مصرفکنندگان تازهکار اشتباه میکنند و اسپری را مستقیم به سمت تیغه وسط بینی میزنند. در صورتی که در روش درست اسپری کورتیکواستروئیدی، نازل باید کمی به سمت دیواره بیرونی بینی نشانه برود تا دارو روی مخاط هدف بنشیند نه روی تیغه میانی.
تعداد دفعات و زمان مصرف
اسپری ضداحتقان معمولا هر ۱۰ تا ۱۲ ساعت یک بار استفاده میشود و فقط هنگام نیاز. ولی اسپری کورتیکواستروئیدی معمولا روزی یک یا دو بار در ساعات مشخصی از روز مثلاً صبح و شب تجویز میشود، آن هم به صورت منظم و بدون فاصله انداختن. قطع ناگهانی اسپری کورتیکواستروئیدی ضرری ندارد؛ اما اثر درمانی از بین میرود، در حالی که قطع ناگهانی اسپری ضداحتقان پس از مصرف طولانی میتواند گرفتگی شدید برگشتی ایجاد کند.
نکته مهم:
اگر تاکنون تصور میکردید همه اسپریهای بینی یکی هستند و روش استفاده فرقی ندارد، وقتش رسیده دفعه بعد که جعبه اسپری را دست میگیرید، نگاهی به بروشور بیندازید و ببینید دقیقاً کدام گروه را خریدهاید. این کار ساده از خیلی از گرفتگیهای بیهوده پیشگیری میکند.
درمان فوری سینوزیت در خانه و تفاوت آن با کرونا و سرماخوردگی را اینجا بخوانید:
سؤالات متداول در مورد روش صحیح استفاده از اسپری بینی
در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه میپردازیم.
آیا هنگام استفاده از این اسپری باید سر را به عقب خم کرد؟
بسیاری از کاربران تصور میکنند برای استفاده درست از اسپری بینی باید سر را کاملاً به عقب خم کنند، در حالی که این کار باعث میشود دارو به جای مخاط بینی وارد گلو شود. روش صحیح استفاده از اسپری بینی به این صورت است که سر را کمی به سمت جلو خم کنید و نازل را به سمت گوش همان سمت بگیرید، نه مستقیم به سمت تیغه میانی بینی. خم کردن بیش از حد سر به عقب جذب دارو را کاهش داده و احتمال چشیدن طعم تلخ دارو در گلو را هم افزایش میدهد.
بعد از تزریق اسپری چه اشتباهی نباید انجام داد؟
یکی از رایجترین خطاها بعد از مصرف اسپری، بیرون آوردن سریع و محکم نفس از راه بینی است. هرگز بلافاصله پس از اسپری، بینی خود را به شدت بالا نکشید یا عطسه نکنید، زیرا این کار دارو را از مخاط خارج میکند. علاوه بر این بهتر است نازل را هر بار با یک دستمال تمیز خشک کنید و درپوش را بگذارید.
آیا میتوان بیش از یک نوع اسپری را همزمان استفاده کرد؟
خیر مگر با تجویز صریح پزشک این کار امکانپذیر است. در روش صحیح استفاده از اسپری بینی، اگر به دو نوع اسپری مختلف مانند ضداحتقان و کورتیکواستروئیدی نیاز دارید، باید حداقل ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فاصله بین آنها رعایت کنید تا داروی اول جذب شود و اسپری دوم باعث شستشوی آن نگردد. ترتیب مصرف نیز اهمیت دارد. معمولاً ابتدا اسپری ضداحتقان برای باز کردن مجرا و سپس اسپری اصلی تجویز میشود. خودسرانه ترکیب کردن آنها بدون مشورت با پزشک میتواند به مخاط بینی آسیب بزند.
سخن پایانی
بسیاری از افراد اسپری بینی را میخرند؛ اما بعد از چند بار استفاده میگویند اثر ندارد. در حالی که اغلب مشکل از دارو نیست، بلکه روش مصرف اشتباه است. از خم کردن زیاد سر گرفته تا تمیز نکردن نازل یا فین کردن بلافاصله بعد از اسپری. حتی برخی از افراد نمیدانند که اسپری ضداحتقان با کورتیکواستروئیدی یکی نیست و نباید هر دو را یک جور استفاده کرد. نکتههایی که اینجا بررسی شد، مثل شستن بینی قبل از مصرف، نشانه گرفتن نازل به گوشه بیرونی چشم و صبر کردن بین دو پاف، کارهای سادهای هستند که تفاوت را ایجاد میکنند. دفعه بعد که اسپری دست گرفتید، همان اول کار به جای عجله، یک دقیقه وقت بگذارید و ببینید کجای کار را قبلاً اشتباه میکردید. اگر شما هم تجربهای داشتهاید، خواه اشتباهی که بعداً فهمیدید، خواه روشی که نتیجه بهتری گرفته، پایین همین مطلب برای ما و سایر مخاطبان مجله جوان ایرانی بنویسید. اکثر افراد نمیدانند کجای کارشان اشتباه است و خواندن یک تجربه واقعی از زبان خودتان، گاهی از چندین بار مرور آموزش هم مؤثرتر است.
