علائم نهفته دیابت (بررسی ۷ مورد + آزمایشهای لازم)
علائم نهفته دیابت چیست؟ راهنمای کامل نشانههای دیابت خاموش
شاید باورش سخت باشد؛ اما بسیاری از افراد ماهها و حتی سالها با دیابت زندگی میکنند بدون اینکه کوچکترین خبری داشته باشند. بدنشان کم کم دارد آسیب میبیند؛ ولی خبری از تشنگی همیشگی یا ادرار زیاد نیست. در عوض، یک خستگی عجیب سراغشان میآید که با استراحت خوب نمیشود. یا چشمشان گاهی تار میبیند و گاهی درست میشود. بعضیها هم فکر میکنند ضعف بنیه دارند یا زیاد کم آبی به بدنشان راه پیدا کرده است. نشانههای پنهان این بیماری را اینجا شرح دادهایم، طوری که آن افراد سالها بعد تازه فهمیدند چه خبر بوده است. شاید خواندنشان وقتتان را بگیرد؛ اما اگر دو سه مورد از این علائم را در خودتان مشاهده کردید، شاید بهتر باشد یک آزمایش بدهید. در این مطلب به طور کامل میخوانید علائم نهفته دیابت چیست؟ هفت نشانه خاموش که سالها نادیده گرفته میشوند، از تاری دید متناوب تا خستگی بیدلیل و عفونتهای مکرر.
علائم نهفته دیابت چیست؟ (۷ مورد)
تجربه افرادی که سالها با این بیماری کنار آمدهاند نشان میدهد که گاهی علائم آنقدر آرام و تدریجی ظاهر میشوند که سالها متوجه آنها نیستند. در ادامه هفت نشانه پنهان دیابت را بررسی میکنیم.
۱) تاری دید که میآید و میرود
یکی از اولین نشانههای نهفته دیابت، نوسان در کیفیت دید است. گاهی یک روز همه چیز را شفاف میبینید و روز بعد انگار لایه نازکی جلوی چشمتان هست. دلیلش هم تغییر سطح قند خون و تورم موقت عدسی چشم است. فرقش با تاری دید معمولی در این است که ثابت نیست.
۲) خستگی بدون دلیل مشخص
اگر شب خوب میخوابید؛ اما صبحها از رختخواب بلند شدن برایتان سخت است، شاید قند خون توی این قضیه نقش دارد. سلولها وقتی قند کافی دریافت نکنند، بدن مجبور میشود چربی بسوزاند و این فرایند انرژیزایی پایینی دارد. نتیجهاش همان حس سنگینی و کسلی عجیب است.
۳) زخمهایی که دیر خوب میشوند
یک بریدگی کوچک روی انگشت که معمولاً سه چهار روزه خوب میشد، حالا دو هفته طول میکشد. یا خراش سطحی روی ساق پا تبدیل به لکه تیره شده است. قند بالا به رگهای کوچک آسیب میزند و جریان خون را برای ترمیم بافتها کند میکند. بسیاری از افراد این را به حساب پیری یا ضعف بنیه میگذارند.
۴) گزگز و مورمور در دست و پا
انگار کف پایتان کمی بیحس است. یا شبها وقتی دراز میکشید، انگشتان پا حس سوزن سوزن شدن دارند. اینها میتوانند اولین علائم نوروپاتی دیابتی باشند. نکته مهم این است که در مراحل اولیه، این حسها مداوم نیستند و ممکن است هفتهای یکی دو بار سراغتان بیایند.
۵) عفونتهای مکرر لثه و پوست
لثهها هنگام مسواک زدن زودتر از قبل خون میآیند. یا جوشهای ریز روی بازوها و کمر که هر بار جایشان عوض میشود. قند بالا محیط مناسبی برای رشد باکتریهاست و سیستم ایمنی را هم ضعیف میکند. بعضی افراد این عفونتها را چند بار پشت سر هم تجربه میکنند قبل از اینکه به دیابت شک کنند.
۶) تشنگی و تکرر ادرار در نیمه شب
در روز ممکن است اصلاً متوجه نباشید. اما شب، یکی دو بار از خواب بیدار میشوید که بروید دستشویی. صبح هم با دهانی خشک از خواب بلند میشوید. خیلیها این را به پای مثانه ضعیف یا نوشیدن چای قبل از خواب میگذارند، در حالی که کلیهها دارند تلاش میکنند قند اضافه را دفع کنند.
۷) کاهش وزن بدون رژیم و ورزش
این علامت بیشتر در دیابت نوع یک دیده میشود؛ ولی گاهی در نوع دو هم اتفاق میافتد. بدن وقتی نمیتواند از قند خون استفاده کند، سراغ چربیها و عضلات میرود. اگر بدون تغییر در عادت غذایی، ماهی چند کیلو کم کردهاید، خصوصاً اگر همراه با خستگی باشد، ارزش پیگیری دارد.
نکته مهم:
هیچکدام از این نشانهها به تنهایی به این معنا نیست که یعنی دیابت دارید. اما اگر دو یا سه تایشان را کنار هم دارید، یک آزمایش ساده قند خون ناشتا میتواند خیالتان را راحت کند. گاهی نادیده گرفتن این علائم نهفته، سالها بعد خودش را به شکل بیماری کلیوی یا زخم التیامناپذیر نشان میدهد.
رژیم غذایی پیش دیابت چیست؟ با نحوه کنترل قند خون در این مطلب آشنا شوید:
ارتباط دیابت پنهان با فشار و چربی خون بالا
دیابت پنهان را اکثر افراد جدی نمیگیرند. چون قند خونشان در آزمایشهای معمول چندان بالا نمیرود. اما این بیماری آرامآرام به رگها آسیب میزند. فشار خون بالا هم بیصدا پیش میآید. چربی خونِ بد، لابهلای دیواره عروق جمع میشود. هر سه این مشکلات با هم نشست و برخاست دارند. دیابت پنهان حساسیت به انسولین را کم میکند. این کم شدن حساسیت، فشار روی قلب و عروق را بیشتر میکند و چربی خون را افزایش میدهد. پس کسی که یکی از این سه را دارد، باید مراقب دو تای دیگر هم باشد.
تفاوت علائم دیابت در زنان و مردان
در ابتدا باید گفت که نشانههای دیابت در زنان و مردان تا حد زیادی شبیه به هم هستند، اما تفاوتهایی هم دیده میشود. در مردان، کاهش وزن ناگهانی و احساس خستگی مفرط ممکن است زودتر خود را نشان بدهد. زنان اغلب با عفونتهای مکرر ادراری و خشکی واژن مواجه میشوند که کمتر در مردان دیده میشود. مردان گاهی کاهش میل جنسی و مشکلات نعوظ را تجربه میکنند، در حالی که در زنان تغییرات خلقی و افسردگی همراه با دیابت شایعتر است. تکرر ادرار و تشنگی زیاد در هر دو گروه هست، اما شدت آن در زنان ممکن است تحت تأثیر نوسانات هورمونی ماهانه قرار بگیرد. در بارداری نیز نوع خاصی از دیابت به نام دیابت بارداری فقط در زنان رخ میدهد که علائمش گاهی نادیده گرفته میشود. نکته جالب این که در مردان، دیابت میتواند زودتر از زنان به کاهش قدرت بینایی منجر شود. پس نمیتوان الگوی ثابتی برای همه در نظر گرفت و باید به تفاوتهای جنسیتی توجه کرد. به هر حال، گاهی همین تفاوتهای کوچک است که سرنخ اصلی را به پزشک میدهد.
آزمایشهای ضروری برای تشخیص دیابت نهفته
بسیاری از افراد تصور میکنند اگر قندخون ناشتا نرمال باشد، دیگر خطری آنها را تهدید نمیکند. اما تجربه اطرافیان نشان داده که گاهی قندخون در طول روز به شکل پنهانی بالا میرود و فرد تا سالها از وجود آن بیخبر میماند. به این حالت پیشدیابت یا دیابت نهفته میگویند. در ادامه چهار آزمایش کلیدی برای تشخیص بهموقع این مشکل را با زبان ساده توضیح میدهیم.
آزمایش قندخون ناشتا (FBS)
آزمایش قندخون ناشتا معمولاً اولین درخواستی است که پزشک میدهد. شما باید حداقل هشت ساعت چیزی غیر از آب نخورید. اگر نتیجه بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم بر دسی لیتر باشد، یعنی در مرز هشدار قرار دارید. عدد بالای ۱۲۶ هم در دو نوبت جداگانه، دیابت را تأیید میکند. اما این آزمایش به تنهایی برای همه کافی نیست. چون گاهی قندخون ناشتا کاملاً نرمال است، اما بعد از غذا اوج میگیرد.
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
در این روش، ابتدا قندخون ناشتا میگیرند، سپس محلولی حاوی ۷۵ گرم گلوکز به شما میدهند تا بنوشید. دو ساعت بعد دوباره خون میگیرند. اگر قند دو ساعته بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ باشد، یعنی دیابت نهفته دارید. بالای ۲۰۰ هم نشانه دیابت آشکار است. این آزمایش را بیشتر خانمهایی که سابقه دیابت بارداری داشتهاند یا افرادی که قند ناشتای مرزی دارند، باید جدی بگیرند.
آزمایش هموگلوبین A1c (HbA1c)
این آزمایش نیاز به ناشتا نیست. شما با یک نمونه خون ساده میتوانید بفهمید در سه ماه اخیر قندخونتان در چه محدودهای بوده. عدد بین ۵/۷ تا ۶/۴ درصد نشانه پیشدیابت و ۶/۵ درصد و بالاتر نشانه دیابت است. بسیاری از پزشکان این آزمایش را به دلیل راحتی و عدم نیاز به ناشتا بیشتر پیشنهاد میکنند. اما باید بدانید در برخی افراد مثل خانمهای باردار یا کسانی که کمخونی خاصی دارند، جواب دقیق نیست.
آزمایش قندخون تصادفی (RBS)
این آزمایش در هر ساعتی از روز و بدون توجه به زمان غذا خوردن انجام میشود. اگر قندخون شما بالای ۲۰۰ برود و همزمان علائمی مثل تشنگی زیاد، تکرر ادرار یا کاهش وزن بیدلیل داشته باشید، پزشک احتمال دیابت را مطرح میکند. البته این تست به تنهایی برای تشخیص دیابت نهفته کافی نیست، اما اگر با علامتی همراه شود، میتواند زنگ خطر را به صدا درآورد. اگر هر یک از این آزمایشها در محدوده هشدار قرار گرفت، نگران نشوید. با تغییر سبک زندگی، کاهش وزن و تحرک بیشتر، بسیاری از موارد پیشدیابت به دیابت تبدیل نمیشود. توصیه میکنیم حداقل سالی یک بار مخصوصاً اگر بالای ۳۵ سال دارید یا سابقه دیابت در خانواده وجود دارد، یکی از این آزمایشها را انجام دهید.
درمان دیابت نوع ۲ با تیرزپاتاید چیست؟ نتایج و عوارض آن را در این مطلب بخوانید:
درمان دیابت نوع ۲ با تیرزپاتاید
عوارض طولانیمدت نادیده گرفتن علائم اولیه دیابت
وقتی آدم تشنگیهای مکرر یا خستگی بیدلیل را نادیده میگیرد، شاید فکر کند این موارد مشکل مهمی نیستند. اما بدن به مرور زمان فرسوده میشود. قند خون بالا برای سالها به رگهای کوچک چشم آسیب میزند. بینایی تار میشود، گاهی تا مرز نابینایی پیش میرود. کلیهها هم فشار را تحمل نمیکنند؛ یک روز جواب میدهند و کارشان کمکم از کار میافتد. اعصاب دست و پا هم بیصدا از بین میروند، بیحسی و سوزشی که شبها بدتر میشود. قلب هم در این میان به سختی میافتد، چون رگها تنگ و سفت میشوند. زخم پا را هم باید جدی گرفت؛ یک خراش کوچک ممکن است ماهها خوب نشود. حتی ممکن است پای فرد به خطر بیفتد.
نقش ژنتیک در بروز علائم خاموش دیابت
گاهی ژنتیک، بدون آنکه سر و صدا کند، زمینه را برای دیابت فراهم میآورد. این مسئله بیشتر در نوعی از دیابت دیده میشود که به آن دیابت نهفته یا خاموش میگویند. در این حالت، بدن فرد سالهاست که با قند خون بالا کنار آمده، اما خبری از علائم معمول مثل تشنگی یا پرادراری نیست. ژنهای به ارث رسیده میتوانند باعث شوند سلولهای بتای پانکراس به مرور و بیسروصدا فرسوده شوند. این فرسودگی آنقدر آرام روی میدهد که فرد متوجه تغییر خاصی در حال و هوای روزانه خود نمیشود. در حقیقت، نقص در ترشح انسولین تدریجی و پنهان پیش میرود. نتیجه این روند خاموش، افزایش قند ناشتا یا همان قندی است که شبانهروز بدون علامت بالا میماند. شاید سال بعد، هنگام یک آزمایش ساده، تازه فرد بفهمد که چند سالی است که دیابت دارد.
ورزشهای مؤثر برای کاهش مقاومت به انسولین
وقتی صحبت از کاهش مقاومت به انسولین به میان میآید، اکثر افراد تصور میکنند باید حتماً ورزشهای سخت و طاقتفرسا انجام دهند. اما واقعیت چیز دیگری است. پیادهروی تند، اگر هر روز نیمساعت ادامه پیدا کند، یکی از سادهترین و مؤثرترین گزینهها به شمار میرود. دوچرخهسواری با شدت ملایم تا متوسط هم تأثیر چشمگیری روی حساسیت سلولها به انسولین دارد. تمرینات قدرتی سبک با وزنه یا کش، حتی دو بار در هفته، نقش مهمی در جذب قند خون ایفا میکنند. شنا کردن هم به دلیل درگیری همزمان گروههای عضلانی مختلف، یک انتخاب هوشمندانه است. لازم نیست این کارها را پشت سر هم و در یک جلسه طولانی انجام داد. چند نوبت کوتاه در طول روز هم نتیجه مشابهی خواهد داشت. در این میان، تداوم از شدت ورزش مهمتر است. یک دوچرخهسواری آرام اما منظم، بسیار بهتر از یک تمرین سخت و آنهم گاهبهگاه، اثر میکند. شاید آخرین چیزی که درباره این ورزشها باید گفت، خودداری از نگاه اجباری به آنهاست. بهتر است نوعی را پیدا کنید که با آن کنار بیایید، نه اینکه هر روز با بیحوصلگی به سمتش بروید.
بهترین نوع نان برای بیماران دیابتی چیست؟
بهترین نوع نان برای بیماران دیابتی
سؤالات متداول در مورد نشانههای خاموش دیابت
در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه میپردازیم.
واقعاً ممکن است فردی دیابت داشته باشد؛ ولی متوجه نشود؟
بله این اتفاق بسیار رایج است. در دیابت نوع دو، بدن به تدریج به انسولین مقاوم میشود و قند خون آرام بالا میرود. در این شرایط، علائم آن قدر تدریجی و عمومی هستند مثل خستگی ملایم یا تکرر ادرار خفیف در شب که فرد آنها را به پای خستگی روزمره یا افزایش سن میگذارد.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به دیابت بدون علائم آشکار هستند؟
افرادی با سابقه خانوادگی دیابت، کسانی که اضافه وزن به خصوص در ناحیه شکم دارند، زنان با سابقه دیابت بارداری و افرادی با فشار خون یا چربی خون بالا. علاوه بر این میانسالان و افرادی که سبک زندگی کمتحرکی دارند هم باید بیشتر مراقب باشند.
آیا دیابت نهفته فقط با آزمایش قابل تشخیص است؟
بله در بسیاری از موارد، تنها راه تشخیص قطعی، آزمایش خون است. علائم اولیه آن قدر مبهم و غیراختصاصی هستند که بدون اندازهگیری قند خون ناشتا یا تست هموگلوبین A1C، نمیتوان به دیابت پی برد. به همین دلیل است که پزشکان به گروههای پرخطر چکاپ سالانه را توصیه میکنند.
سخن پایانی
بسیاری از افراد تصور میکنند دیابت همیشه با تشنگی سرسامآور و دستشویی رفتنهای مکرر خودش را لو میدهد. اما این هفت نشانه را که بررسی کردیم، مشاهده کردیم چگونه خستگی بیدلیل، تاری دیدِ گاه و بیگاه، زخمهای دیرجوش، یا همان گزگز ساده دست و پا، سالها قند خون را بالا نگه میدارند بدون اینکه زنگ خطری به صدا درآید. فرق نمیکند زن باشید یا مرد، ژنتیک هم که هر چه باشد، گاهی یک آزمایش ساده قند ناشتا یا هموگلوبین A1c تمام این بلاتکلیفی را برطرف میکند. چه بسا افرادی که تصور میکردند فقط کمی ضعف بنیه دارند، بعدها فهمیدند چه بیصدا به رگها و چشم و کلیههایشان فشار آمده است. اگر شما هم تا به حال یکی از این علائم هفتگانه را در خودتان حس کردهاید یا در اطرافیان دیدهاید، بهتر است آن تجربه را دست کم نگیرید. پایین همین صفحه، در بخش نظرات برای ما و سایر مخاطبان مجله جوان ایرانی، بنویسید کدام یک از نشانههای نهفته را داشتهاید و بعد از آن چه اقدامی کردید.
