آخرین به‌روزرسانی: ۱۹ آبان ۱۴۰۵
کت فیشینگ (Catfishing) یعنی ساختن هویت جعلی در فضای مجازی، با عکس و اطلاعات کس دیگر، برای فریب دادن یک نفر؛ معمولاً در رابطه‌ی عاشقانه‌ی آنلاین و گاهی برای کلاهبرداری مالی. «کت فیش شدم» یعنی فهمیدم کسی که با او در ارتباط بودم، آن کسی نبود که وانمود می‌کرد. در این مطلب معنی کت فیشینگ، ریشه‌ی عجیب این کلمه، آمار رسمی، نشانه‌های پروفایل جعلی و کاری که باید بکنی را آورده‌ایم.
کت فیشینگ یعنی چه؟
کت فیش (Catfish) در انگلیسی یعنی گربه‌ماهی. معنی اینترنتی‌اش از مستندی به همین نام آمد که سال ۲۰۱۰ در جشنواره‌ی ساندنس نمایش داده شد. در این مستند، عکاسی به اسم نِو شولمن با دختری در فیس‌بوک رابطه‌ی عاشقانه پیدا می‌کند و بعد می‌فهمد پشت آن پروفایل، زن دیگری با عکس‌های آدم‌های دیگر بوده. در پایان فیلم، همسر آن زن داستانی تعریف می‌کند: ماهی‌گیرها گربه‌ماهی را کنار ماهی‌های دیگر می‌گذاشتند تا آن‌ها را فعال و هوشیار نگه دارد؛ و کلمه‌ی «کت فیش» از همین‌جا برای آدم‌هایی با هویت جعلی جا افتاد. سال ۲۰۱۲ هم شبکه‌ی MTV برنامه‌ای با همین نام ساخت.
کت فیشینگ چقدر خسارت می‌زند؟
طبق گزارش سالانه‌ی مرکز شکایات جرایم اینترنتی FBI که اردیبهشت ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵) منتشر شد، آمریکایی‌ها در سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۷۲ میلیون دلار در کلاهبرداری‌های عاشقانه‌ی آنلاین از دست دادند و کل زیان جرایم اینترنتی گزارش‌شده به رکورد ۱۶٫۶ میلیارد دلار رسید؛ ۳۳ درصد بیشتر از سال قبل. آمار مشابه و دقیقی درباره‌ی ایران در دست نیست، ولی پلیس فتا بارها درباره‌ی کلاهبرداری با پروفایل جعلی هشدار داده است.
انگیزه‌های کت فیشینگ
- کلاهبرداری مالی: گرفتن پول، کارت هدیه یا اطلاعات بانکی.
- اعتمادبه‌نفس پایین: کسی که از چهره یا زندگی خودش ناراضی است.
- انتقام یا آزار: فریب دادن یا تحقیر یک نفر خاص.
- سرگرمی یا کنجکاوی: که باز هم می‌تواند آسیب جدی بزند.
۸ نشانه‌ی پروفایل جعلی
- عکس‌ها بیش از حد حرفه‌ای‌اند یا خیلی کم‌اند.
- از تماس تصویری یا دیدار حضوری مدام فرار می‌کند.
- خیلی زود از عشق و آینده حرف می‌زند؛ شبیه لاو بامبینگ.
- داستان‌های غم‌انگیز یا اضطراری دارد که به کمک مالی ختم می‌شود.
- جزئیات زندگی‌اش با هم جور درنمی‌آید.
- دوستان و فالوئرهای کم یا ساختگی دارد.
- می‌خواهد گفت‌وگو را سریع به اپ دیگری ببرد.
- اطلاعات شخصی، رمز یا کد تأیید می‌خواهد.
چطور مطمئن شویم؟
| کار | چرا |
|---|---|
| جست‌وجوی معکوس تصویر (مثل Google Lens) | ببینی عکس‌ها مال کس دیگری نیست |
| درخواست تماس تصویری کوتاه | آدم واقعی معمولاً مشکلی ندارد |
| پرسیدن سؤال‌های جزئی | ناهماهنگی در داستان‌ها معلوم می‌شود |
| هیچ‌وقت پول یا کد نفرست | مهم‌ترین قانون؛ حتی با داستان اضطراری |
اگر کت فیش شدی
- ارتباط را قطع کن و پول یا اطلاعات بیشتری نده.
- از گفت‌وگوها و پروفایل اسکرین‌شات بگیر.
- پروفایل را در همان پلتفرم گزارش کن.
- اگر کلاهبرداری مالی یا تهدید در کار است، به پلیس فتا (cyberpolice.ir) گزارش بده.
- خودت را سرزنش نکن؛ کت فیش‌ها حرفه‌ای فریب می‌دهند. با یک آدم مطمئن حرف بزن.
سؤال‌های پرتکرار
کت فیشینگ یعنی چی؟
یعنی فریب دادن کسی در فضای مجازی با هویت و عکس جعلی.
چرا اسمش کت فیش است؟
از مستند Catfish (۲۰۱۰) و داستانی درباره‌ی گربه‌ماهی که ماهی‌های دیگر را هوشیار نگه می‌داشت.
کت فیشینگ جرم است؟
جعل هویت به‌خودی‌خود در خیلی جاها می‌تواند جرم باشد و اگر به کلاهبرداری، اخاذی یا آزار برسد قطعاً قابل پیگیری است. برای راهنمایی دقیق با پلیس فتا تماس بگیر.
منابع
این مطلب را تحریریه‌ی جوان ایرانی با مرور منابع بالا نوشته است. اینفوگرافیک آمار و نشانه‌ها، فهرست نشانه‌ها و جدول راستی‌آزمایی را خودمان آماده کرده‌ایم.
دیدگاه شما