خواص گیلاس برای نقرس (نظر متخصصان)
فواید گیلاس برای نقرس چیست؟ نحوه کمک به اینگونه بیماران
خواص گیلاس برای نقرس، سالها بود در دل طب سنتی جا خوش کرده بود تا اینکه محققان بالاخره به آن روی آوردند. شاید برایتان جالب باشد که همین میوهی کوچک و خوشمزه، آنقدر آنتوسیانین دارد که بعضی بیماران بعد از خوردن روزانهاش، حملات دردناک شست پا را خیلی کمتر تجربه کردهاند. بیماران و بعضی پزشکان نتایج جالبی از مصرف منظم آن دیدهاند. البته این میوه یک درمان معجزهآسای صددرصدی نیست، اما اگر درست و به اندازه مصرف شود، میتواند کمک حال خوبی در کنار درمان اصلی باشد. در این مطلب روشهای مصرف، مقدار مجاز، تفاوت گیلاس تازه و خشک و تأثیر آن در کاهش اسید اوریک و التهاب مفاصل را بخوانید.
خواص گیلاس برای نقرس
نقرس نوعی آرتروز است که از تجمع کریستالهای اسید اوریک در مفصل به وجود میآید. معمولاً انگشت شست پا را درگیر میکند و با درد شدید، قرمزی و تورم همراه است. در سالهای اخیر، بسیاری از بیماران و حتی پزشکان به نقش گیلاس در کاهش حملات نقرس توجه نشان دادهاند. در این بخش فواید این میوه خوشمزه را بررسی میکنیم.
کاهش سطح اسید اوریک خون
یکی از مهمترین کارهایی که گیلاس برای نقرس انجام میدهد، پایین آوردن مقدار اسید اوریک خون است. این میوه حاوی ترکیباتی به نام آنتوسیانین است که کلیه را تحریک میکند اسید اوریک بیشتری را از طریق ادرار دفع کند. نتیجه این فرایند ساده است. هرچه اسید اوریک خون کمتر باشد، احتمال تشکیل کریستال در مفاصل هم کاهش پیدا میکند.
کاهش التهاب و ورم مفصل
حمله نقرس معمولاً با التهاب شدید همراه است. گیلاس خاصیت ضدالتهابی طبیعی دارد. آنتوسیانین موجود در آن شبیه به داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی عمل میکند، اما بدون عوارض جانبی رایج آنها. مصرف آن در روزهای اول حمله میتواند قرمزی، گرمی و تورم مفصل را تا حد زیادی کاهش دهد.
کاهش دفعات حملات نقرس در درازمدت
تحقیقات نشان داده افرادی که طی دو روز حداقل یک وعده گیلاس تازه یا آب گیلاس طبیعی مصرف میکنند، تا سی و پنج درصد حملات نقرس کمتری نسبت به دیگران تجربه میکنند. این یعنی این میوه فقط در زمان حمله مفید نیست، بلکه مصرف مرتب و همیشگی آن از بروز حملات بعدی جلوگیری میکند.
جایگزین طبیعی و بیخطر برای بیماران
برخی بیماران نقرسی به دلیل مشکل کلیوی یا کبدی نمیتوانند از داروهای رایج مثل آلوپورینول استفاده کنند. برای این گروه، گیلاس یک گزینه کمککننده و بیخطر است. البته این میوه به تنهایی جای دارو را پر نمیکند، اما در کنار درمان اصلی یا برای موارد خفیف، انتخاب هوشمندانهای است.
کمک به دفع بهتر اسید اوریک
بعضی میوهها برای کلیه سنگساز هستند، اما گیلاس چنین مشکلی ندارد. ترکیبات موجود در آن علاوه بر افزایش دفع اسید اوریک، به تعادل مایعات بدن هم کمک میکند. بیماران نقرسی که نگران سلامت کلیه خود هستند، با خیال راحتتری میتوانند این میوه را در برنامه غذایی روزانه بگنجانند.
گیلاس تازه بهتر است یا آب گیلاس و گیلاس خشک؟
هر سه شکل گیلاس مفید است، اما تفاوتهایی وجود دارد. گیلاس تازه به دلیل فیبر بالا، قند خون را دیرتر بالا میبرد و برای بیماران دیابتی که نقرس هم دارند مناسبتر است. آب گیلاس طبیعی بدون شکر افزوده، سریعتر جذب میشود و در روزهای حاد حمله گزینه بهتری است. گیلاس خشک هم خاصیت دارد، ولی به دلیل قند متمرکز، نباید در مصرف آن زیادهروی کرد. روزی بیست تا بیست و پنج عدد گیلاس تازه یا یک لیوان آب گیلاس طبیعی، مقدار مناسبی است.
بهترین نوع گیلاس برای کاهش حملات نقرس
وقتی صحبت از نقرس و گیلاس میشود، بیشتر افراد متخصص به نوعی به گیلاسهای ترش و آن هم عمدتاً رقم مونتمورنسی اشاره میکنند. این گیلاسها که خیلی هم در قفسههای میوهفروشیها دیده نمیشوند، ترکیبی به نام آنتوسیانین دارند که سطح اسید اوریک خون را پایین میآورد. برخی از بیماران گفتهاند که مصرف روزانه یک کاسه کوچک از همین گیلاسهای ترش یا آب گرفتهشان، حملات نقرس را برایشان کمتر کرده است. البته گیلاس شیرین هم خالی از خاصیت نیست، اما تأثیرش به اندازه آن نوع ترش و گس نیست. بیشتر پژوهشها هم روی همین مدل مونتمورنسی متمرکز شدهاند. حواستان باشد آب گیلاس، شکر اضافه نداشته باشد چون شکر برای نقرس اصلاً خوب نیست. برخی افراد تازه خوردن این گیلاسها را ترجیح میدهند، برخی دیگر سراغ عصاره یا پودر آن میروند. به هر حال، پیش از هر کاری بهتر است با پزشک خودتان مشورت کنید، مخصوصاً اگر داروی دیگری هم مصرف میکنید. خلاصه اینکه گیلاس ترش یک همراه خوب است، نه اینکه معجزه کند.
عوارض و احتیاطهای مصرف گیلاس
گیلاس میوهای محبوب و پرطرفدار است، اما مثل هر خوراکی دیگری، مصرف بیرویه یا در شرایط خاص بدنی میتواند مشکلاتی به همراه داشته باشد. در ادامه به چند نکته مهم درباره عوارض و احتیاطهای مصرف گیلاس اشاره میکنیم.
مشکلات گوارشی
خوردن حجم بالای گیلاس در یک وعده میتواند دستگاه گوارش را اذیت کند. این میوه حاوی فیبر و سوربیتول است، موادی که اگر بیش از حد وارد بدن شوند، نفخ، دلپیچه و حتی اسهال ایجاد میکنند. به خصوص افرادی که معده حساس یا سندرم روده تحریکپذیر دارند، بهتر است در خوردن آن تعادل را رعایت کنند. یک پیشنهاد ساده این است که روزی یکی دو مشت کوچک کافی است، نه بیشتر.
هسته گیلاس را قورت ندهید
هسته گیلاس کوچک و سفت است و قورت دادن آن میتواند خطر خفگی به خصوص در کودکان و سالمندان ایجاد کند. علاوه بر این، هسته گیلاس ترکیبی به نام آمیگدالین دارد که در بدن به ماده سمی سیانید تبدیل میشود. اگر چند هسته را بجوید یا بشکنید، این ماده آزاد میشود و باعث سرگیجه، سردرد، تهوع و در موارد شدیدتر مسمومیت میگردد. قورت دادن چند هسته کامل معمولاً خطر جدی ندارد، چون دیر هضم میشوند و از بدن دفع میگردند، اما جویدن یا شکستن هسته به هیچ وجه توصیه نمیشود.
بیماران کلیوی و دیابتی حتماً احتیاط کنند
گیلاس میزان پتاسیم نسبتاً بالایی دارد. برای افراد مبتلا به نارسایی کلیه که باید مصرف پتاسیم را محدود کنند، خوردن زیاد آن میتواند باعث افزایش غیرمجاز پتاسیم خون شود که گاهی خطرناک است. علاوه بر این گرچه گیلاس قند طبیعی دارد و شاخص گلیسمی متوسطی محسوب میشود، بیماران دیابتی باید مقدار مصرف را با پزشک خود تنظیم کنند و زیادهروی نکنند، چون قند خون را بالا میبرد.
آلرژی به گیلاس
بعضی افراد بعد از خوردن گیلاس دچار حساسیت میشوند. علائم خفیف آن شامل خارش و تورم خفیف لبها، زبان و گلو است. در موارد شدیدتر، کهیر، گرفتگی بینی، اشک ریزش و حتی تنگی نفس یا افت فشار خون ممکن است رخ بدهد. افرادی که به گرده درختان حساسیت دارند مثل درخت توس و سیب بیشتر در معرض آلرژی هستند. اگر پس از خوردن آن احساس عجیبی در دهان یا گلو پیدا کردید، بهتر است دیگر آن را نخورید. اگر نشانهها شدید بود، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
تداخل گیلاس با داروهای رایج نقرس
برخی از داروهای رایج نقرس مثل آلوپورینول یا کلشی سین ممکن است با خوردن گیلاس تداخل پیدا کنند. این میوه خودش سطح اسید اوریک را پایین میآورد، پس اگر همزمان با دارو مصرف شود، احتمال دارد اثر دارو را بیش از حد قوی کند. البته این موضوع برای همه بیماران یکسان نیست و به شرایط بدن فرد هم بستگی دارد. در برخی موارد، این تداخل باعث افت ناگهانی اسید اوریک یا عوارض گوارشی خفیف میشود. بهتر است بدون هماهنگی با پزشک، آن را به مقدار زیاد کنار داروهای نقرس نخورید. اگر هوس کردهاید یک کاسه بخورید، ابتدا با دکترتان مشورت کنید. بسیاری از متخصصان روماتولوژی توصیه میکنند که بین خوردن گیلاس و مصرف دارو چند ساعت فاصله بگذارید. دقت کنید گیلاس درمانگر نیست، تنها یک کمک کوچک است.
زمان طلایی مصرف گیلاس در روز برای بیماران نقرسی
حوالی ساعت ده تا یازده صبح زمان طلایی مصرف گیلاس است. زیرا متابولیسم بدن به تعادل نسبی میرسد و اسید اوریک کمتری در این ساعت تولید میشود. بعضی از پزشکان تأکید دارند که خوردن گیلاس همراه با کمی چربی مفید مثل چند عدد بادام، جذب آنتوسیانینها را بهتر میکند. اگر بیمار داروی مدر یا آلوپورینول مصرف میکند، بهتر است حداقل نیم ساعت با خوردن این میوه فاصله بدهد. برای بسیاری از بیماران، بعد از ناهار هم زمان خوبی است، اما آن وقت دیگر ممکن است قند خون بالاتر باشد و گیلاس اثرش را کمی از دست بدهد. پس شاید بشود گفت نزدیک ظهر، آن موقع که هنوز هوا گرم نشده و کلیهها سرحالترین ساعات خود را میگذرانند، ساعت طلایی مصرف این میوه محسوب میشود. این را هم بدانید که هر بدنی قاعده خودش را دارد، یک بار امتحان کنید ببینید چه ساعتی برایتان بهتر جواب میدهد.
طرز تهیه مربای گیلاس چگونه است؟ با انواع ساده، تیره، با هسته و با ماندگاری بالا در این مطلب آشنا شوید:
روشهای مصرف گیلاس برای بیماران نقرسی
گیلاس یکی از میوههایی است که در طب سنتی و همچنین برخی پژوهشهای جدید، برای کاهش درد و التهاب ناشی از نقرس مفید شناخته میشود. البته بیماران نقرسی باید در مصرف هر نوع ماده غذایی جانب احتیاط را رعایت کنند. در ادامه چند روش ساده و مؤثر برای مصرف گیلاس آورده شده است.
مصرف گیلاس تازه به عنوان میانوعده روزانه
سادهترین راه این است که روزانه چندین عدد گیلاس تازه و رسیده را به عنوان میانوعده میل کنید. بهتر است این کار را در دو نوبت مثلاً صبح و عصر انجام دهید. البته زیادهروی نکنید؛ زیرا قند طبیعی گیلاس هم برای برخی بیماران هشدارهایی در پی دارد
آب گیلاس طبیعی بدون شکر افزوده
یک لیوان آب گیلاس تازه گرفته شده، بدون هیچ شکر یا شیرینکننده دیگری، گزینه مناسبی است. توصیه میشود این آب میوه را ناشتا نخورید؛ بلکه همراه با صبحانه یا بین دو وعده غذایی مصرف کنید. برای تهیه آن، گیلاسهای شسته و هستهگرفته شده را با کمی آب سرد در مخلوطکن بریزید و بلافاصله بنوشید. آب گیلاس را مدتها در یخچال نگهداری نکنید؛ چون خواص آن کاهش مییابد.
گیلاس خشک شده بدون مواد افزودنی
اگر در فصلی نیست که گیلاس تازه پیدا شود، گیلاس خشک شده گزینه خوبی است. فقط دقت کنید گیلاس خشکی را انتخاب کنید که در فرایند خشککردن به آن شکر یا روغن اضافه نکرده باشند. روزانه حدود سی گرم از این گیلاس خشک را میتوانید به تنهایی بخورید یا به ماست کمچرب اضافه کنید. این روش برای افرادی که دستگاه گوارش حساسی دارند سبکتر است.
ضماد یا عصاره گیلاس برای استفاده خارجی
برخی بیماران نقرسی درد مفصل را با استفاده خارجی از عصاره گیلاس تسکین میدهند. برای این کار چند عدد گیلاس تازه را له کنید تا خمیری نرم به دست آید. سپس آن را روی پارچه نخی تمیزی بمالید و روی مفصل ملتهب مثلاً انگشت شست پا یا زانو بگذارید. این کار به تنهایی درمان نقرس نیست اما میتواند در کنار درمان دارویی، کمی از حس گرمی و تورم بکاهد. بهتر است این کار را روزی یک بار و به مدت پانزده دقیقه انجام دهید.
ترکیب گیلاس با کرفس در برنامه غذایی
برای بیماران نقرسی که مشکل اسید اوریک بالایی دارند، ترکیب گیلاس با کرفس در یک وعده غذایی مؤثرتر است. میتوانید چند عدد گیلاس تازه را همراه با یک شاخه کرفس خرد شده در سالاد ناهار یا شام خود بریزید. کرفس به دفع اسید اوریک کمک میکند و گیلاس التهاب را کم میکند. این ترکیب را سه بار در هفته امتحان کنید و نتیجه را در طول چند هفته بسنجید. البته اگر داروی خاصی مصرف میکنید، قبل از تغییر رژیم غذایی با پزشک خود مشورت کنید.
فریز کردن گیلاس برای حفظ خواص ضد نقرسی در فصول دیگر
وقتی این میوه فصلش تمام میشود، ناراحت نباشید. میشود هستهها را گرفت و همان گیلاسهای تازه و سفت را داخل کیسههای مخصوص زیپدار ریخت. پیش از بستن در کیسه، هوای اضافه را تا جایی که بشود بیرون کنید. این کار را با حوصله انجام بدهید تا گیلاسها له نشوند. بعد کیسه را صاف در فریزر بگذارید. آن ترکیبهای ضدالتهابی و خواص ضد نقرسی در این سرما دستنخورده باقی میماند. هر وقت دلتان خواست، چند عدد دربیاورید تا یخاش آب شود. بعضیها بدون هسته کردن فریز میکنند، اما بعد هنگام خوردن اذیت میشوند.
آیا آلبالو قند دارد؟ بررسی میزان قند و خواص آلبالو در این مطلب:
سؤالات متداول در مورد خواص گیلاس برای نقرس
در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه میپردازیم.
چه مقدار گیلاس در روز برای بیماران نقرسی مفید است؟
متخصصان تغذیه معمولاً روزی ۱۵ تا ۲۰ عدد گیلاس تازه یا معادل آن یک لیوان آب آن را پیشنهاد میدهند. شروع با مقدار کمتر و مشاهده واکنش بدن توصیه میشود، چون در برخی افراد مصرف زیاد ممکن است باعث ناراحتی گوارشی شود.
آیا گیلاس خشک شده همان تأثیر گیلاس تازه را روی نقرس دارد؟
گیلاس خشکشده نیز آنتوسیانینها را حفظ میکند، اما به دلیل حذف آب، قند و کالری آن متمرکزتر است. مصرف متعادل آن حدود ۳۰ گرم در روز هم مفید است، اما بهتر است همراه با نوشیدن آب کافی باشد تا فشار روی کلیهها افزایش نیابد.
آیا مصرف گیلاس به تنهایی برای کنترل نقرس کافی است؟
خیر این میوه یک مکمل غذایی مؤثر است، اما جایگزین درمان دارویی یا تغییر سبک زندگی نمیشود. برای کنترل پایدار نقرس باید مصرف گوشت قرمز، ماهیهای چرب و نوشیدنیهای قندی را کاهش داد، وزن مناسب داشت و با نظر پزشک داروهای کاهنده اسید اوریک را ادامه داد.
سخن پایانی
این طور که از تجربه بسیاری از بیماران و شواهد علمی برمیاد، گیلاس هر دردی را جادویی درمان نمیکند یا جای داروهای تجویزی پزشک را نمیگیرد، اما در کنار درمان اصلی میتواند دفعات حمله را کمتر و التهاب مفصل را تا حدی پایین بیاورد. مهم این است که زیادهروی نکنید. اگر حواستان به نوع گیلاس مثلاً همان رقم ترش مونتمورنسی، زمان مصرف نه با معده خالی و نه همراه با دارو بدون فاصله و تداخل احتمالی با داروهای نقرس باشد، خیالتان راحتتر خواهد بود. پس ابتدا با پزشک مشورت کنید، بعد لذت ببرید. اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان تجربه مصرف این میوه را داشته، برای ما و سایر مخاطبان مجله جوان ایرانی بنویسید چه نتیجهای گرفتهاید. شاید تجربه شما برای افرادی که تازه با این درد آشنا شدهاند، روشنکنندهتر از چندین مقاله علمی باشد.
