آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی چهارم دبستان (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی چهارم
درس شانزدهم فارسی چهارم «پرسشگری» نام دارد و نخستین درس فصل هفتم کتاب (علم و عمل) است. نام نویسنده‌ی این متن در کتاب نیامده است.
درس با این نکته‌ی جالب شروع می‌شود که شکل گوش ما به علامت سؤال شبیه است و ذهن هر کس پر از پرسش‌های گوناگون است. سپس از دانشمندان و پژوهشگرانی می‌گوید که دنبال پاسخ پرسش‌هایشان می‌روند و در پایان، داستان کوتاهی از ابوریحان بیرونی را می‌آورد که حتی در روزهای پایانی عمرش هم از پرسیدن و یاد گرفتن دست نکشید.
چند نمونه از معنی واژه‌ها: معلّق یعنی آویزان، واپسین یعنی آخرین و جاهل یعنی نادان. جدول کامل را در ادامه ببینید.
درس شانزدهم فارسی چهارم در یک نگاه
| فصل | نوع متن | نویسنده یا شاعر | پیام اصلی درس |
|---|---|---|---|
| فصل هفتم: علم و عمل | نثر | در کتاب نیامده است | پرسیدن راه دانستن است و یادگیری هیچ‌وقت پایان ندارد؛ نادانی را نباید پذیرفت. |
معنی کلمات درس شانزدهم فارسی چهارم (پرسشگری)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | دقّت | توجه کامل به چیزی |
| ۲ | شبیه | مانند، همانند |
| ۳ | علامت سؤال | نشانه‌ی پرسش (؟) |
| ۴ | گویی | مثل اینکه، انگار |
| ۵ | منتظر | چشم‌به‌راه، کسی که انتظار می‌کشد |
| ۶ | موجودات | جانداران و آفریده‌ها |
| ۷ | عجیب و غریب | شگفت‌آور و ناآشنا |
| ۸ | فضایی | مربوط به فضا و آسمان بیرون از زمین |
| ۹ | لیز نمی‌خوریم | نمی‌لغزیم و سُر نمی‌خوریم |
| ۱۰ | مُعلّق | آویزان، بدون اینکه به جایی تکیه داشته باشد |
| ۱۱ | قهرمان | پهلوان، شخصیت اصلی و دلیر داستان |
| ۱۲ | باهوش | زیرک و تیزفهم |
| ۱۳ | خلاصه | کوتاه‌شده؛ در این‌جا یعنی «در یک کلام» |
| ۱۴ | آویزان | چیزی که از جایی آویخته شده است |
| ۱۵ | مرتبه | بار، دفعه |
| ۱۶ | پژوهشگران | کسانی که درباره‌ی موضوعی تحقیق و بررسی می‌کنند |
| ۱۷ | همواره | همیشه |
| ۱۸ | تشنه‌ی یادگیری | کسی که خیلی دوست دارد چیزهای تازه یاد بگیرد |
| ۱۹ | دانش‌اندوزی | یاد گرفتن و جمع کردن دانش |
| ۲۰ | ریاضی‌دان | دانشمند علم ریاضی |
| ۲۱ | فیلسوف | اندیشمند، کسی که درباره‌ی پرسش‌های بزرگ زندگی فکر می‌کند |
| ۲۲ | مسائل | جمع مسئله؛ موضوع‌ها و پرسش‌ها |
| ۲۳ | گوناگون | جوراجور، مختلف |
| ۲۴ | گسترش | پهن شدن و بیشتر شدن |
| ۲۵ | سپری شد | گذشت، به پایان رسید |
| ۲۶ | جست‌وجو | گشتن برای پیدا کردن چیزی |
| ۲۷ | علّت | دلیل، سبب |
| ۲۸ | اتّفاقات | رویدادها، پیشامدها |
| ۲۹ | اطراف | دور و بر |
| ۳۰ | کشف | پیدا کردن چیزی که پنهان یا ناشناخته بود |
| ۳۱ | ناشناخته | چیزی که هنوز کسی آن را نمی‌شناسد |
| ۳۲ | جهل | نادانی |
| ۳۳ | گریزان | فراری، کسی که از چیزی دوری می‌کند |
| ۳۴ | واپسین | آخرین، پایانی |
| ۳۵ | احوال‌پرسی | پرسیدن از حال کسی |
| ۳۶ | بالین | کنار رختخواب بیمار |
| ۳۷ | بریده‌بریده | با مکث و نیمه‌کاره، نه پیوسته |
| ۳۸ | گرامی | عزیز و ارجمند |
| ۳۹ | جاهل | نادان، بی‌خبر |
| ۴۰ | درگذرم | از دنیا بروم، بمیرم |
کلمات هم‌خانواده درس شانزدهم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| سؤال | مسئله، مسائل، سائل |
| منتظر | انتظار، نظر، ناظر |
| موجودات | وجود، موجود |
| مُعلّق | تعلّق، علاقه |
| علّت | علل، معلول |
| کشف | کاشف، اکتشاف، مکشوف |
| جهل | جاهل، جهالت، مجهول |
| احوال | حال، حالت |
| دانش | دانا، دانشمند، دانستن، دانش‌اندوزی |
| پژوهشگر | پژوهش، پژوهنده |
مخالف (متضاد) کلمات درس شانزدهم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| جاهل | عالِم، دانا |
| جهل | علم، دانایی |
| ناشناخته | شناخته |
| واپسین | نخستین |
| همواره | هرگز |
| قوی | ضعیف |
| باهوش | کم‌هوش |
| گم شدن | پیدا شدن |
| بیماری | سلامتی، تندرستی |
| گریزان | مشتاق، جویا |
| بالا | پایین |
نکته‌های املایی درس شانزدهم
- دقّت: با «ق» و تشدید روی آن.
- علامت و علّت: هر دو با «ع» شروع می‌شوند.
- منتظر: با «ظ» نوشته می‌شود.
- عجیب و غریب: «عجیب» با «ع» و «غریب» با «غ».
- مُعلّق: با «ع» و «ق» و تشدید روی «ل».
- قهرمان: با «ق» و «ه».
- سؤال و مسائل: «سؤال» با «ؤ» و «مسائل» با «ئ» نوشته می‌شود.
- اطراف: با «ط» نوشته می‌شود.
- جهل و جاهل: با «ه» نوشته می‌شوند، نه «ح».
- احوال‌پرسی: با «ح» و نیم‌فاصله میان دو بخش.
سؤال‌های پرتکرار
درس شانزدهم فارسی چهارم درباره‌ی چیست؟
درباره‌ی ارزش پرسیدن و کنجکاوی است و با داستانی از ابوریحان بیرونی نشان می‌دهد که آدم دانشمند تا پایان عمر به دنبال یادگیری است.
پیام درس پرسشگری چیست؟
پرسیدن نخستین گام دانستن است؛ نباید از سؤال کردن خجالت کشید و یادگیری محدود به سن یا زمان خاصی نیست.
معنی معلّق و واپسین چیست؟
معلّق یعنی آویزان و بدون تکیه‌گاه، و واپسین یعنی آخرین.
ابوریحان بیرونی که بود؟
دانشمند بزرگ ایرانی در ریاضی و فلسفه که کتاب‌های زیادی در موضوع‌های گوناگون نوشت و همیشه دنبال کشف چیزهای تازه بود.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی چهارم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
دیدگاه شما