آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی چهارم دبستان (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی چهارم
درس پانزدهم فارسی چهارم «شیر و موش» نام دارد و در فصل ششم کتاب (راه زندگی) آمده است. این درس شعری داستانی از ایرج میرزا، شاعر دوره‌ی قاجار، است.
در این داستان موشی بازیگوش خواب شیری را به هم می‌زند و گرفتار پنجه‌ی او می‌شود، اما با خواهش و زاری بخشیده می‌شود. چند روز بعد شیر در دام شکارچی می‌افتد و همان موش کوچک با جویدن طناب‌ها او را آزاد می‌کند. پیام درس این است که خوبی کردن بی‌پاسخ نمی‌ماند و هیچ‌کس را نباید کوچک شمرد.
چند نمونه از معنی واژه‌ها: بیشه یعنی جنگل کوچک، صیّاد یعنی شکارچی و یک‌غازی یعنی بی‌ارزش و ناچیز. جدول کامل در ادامه آمده است.
درس پانزدهم فارسی چهارم در یک نگاه
| فصل | نوع متن | نویسنده یا شاعر | پیام اصلی درس |
|---|---|---|---|
| فصل ششم: راه زندگی | شعر (داستان منظوم) | ایرج میرزا | کار نیک بی‌پاسخ نمی‌ماند؛ بخشش و مهربانی ارزشمند است و هیچ موجودی را نباید کوچک شمرد. |
معنی کلمات درس پانزدهم فارسی چهارم (شیر و موش)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | بیشه | جنگل کوچک، جایی پر از درخت |
| ۲ | خفته | خوابیده |
| ۳ | آشفته | پریشان و به‌هم‌ریخته |
| ۴ | گاز گرفت | با دندان گرفت |
| ۵ | رها کرد | ول کرد |
| ۶ | مُتغیّر | خشمگین و عصبانی |
| ۷ | بدرفتار | کسی که رفتار بدی دارد |
| ۸ | گرفتار | اسیر، کسی که در دام یا مشکلی افتاده |
| ۹ | بازیگوش | کسی که بیشتر به فکر بازی و تفریح است |
| ۱۰ | کلّه | سر |
| ۱۱ | پنجه | دست حیوان همراه با ناخن‌هایش |
| ۱۲ | لِه کند | بکوبد و خرد کند |
| ۱۳ | لوس | ننر، کسی که رفتار بچگانه و بی‌جا دارد |
| ۱۴ | یک‌غازی | بی‌ارزش و ناچیز (غاز پول بسیار کم‌ارزش قدیمی بود) |
| ۱۵ | بیچاره | درمانده، کسی که راهی ندارد |
| ۱۶ | هراس | ترس و نگرانی |
| ۱۷ | التماس | خواهش با اصرار و زاری |
| ۱۸ | شاه وحوش | پادشاه جانوران وحشی؛ منظور شیر است |
| ۱۹ | وحوش | جانوران وحشی، حیوانات اهلی‌نشده |
| ۲۰ | خطاکار | کسی که کار نادرستی کرده است |
| ۲۱ | امید مغفرت | امید بخشش و آمرزش |
| ۲۲ | لابه | خواهش همراه با گریه و زاری |
| ۲۳ | رحم | مهربانی و دلسوزی |
| ۲۴ | حاصل کرد | به دست آورد |
| ۲۵ | اتّفاقاً | از قضا، بی‌آنکه از پیش برنامه‌ای باشد |
| ۲۶ | صید | شکار |
| ۲۷ | صیّاد | شکارچی |
| ۲۸ | حول و حوش | دور و بر، اطراف |
| ۲۹ | دام نهاد | تله گذاشت |
| ۳۰ | عوض | به جای |
| ۳۱ | دریافت | فهمید |
| ۳۲ | خلاص | رهایی و آزادی |
| ۳۳ | بشتافت | با عجله و تند رفت |
| ۳۴ | بندها | طناب‌ها و ریسمان‌ها |
| ۳۵ | جوید | با دندان تکه‌تکه کرد |
| ۳۶ | جان به در برد | زنده ماند و نجات پیدا کرد |
| ۳۷ | رهایی | آزادی، بیرون آمدن از گرفتاری |
کلمات هم‌خانواده درس پانزدهم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| صیّاد | صید، صیّادی |
| رحم | رحیم، رحمت، مرحمت، ترحّم |
| مغفرت | غفّار، غفران، استغفار |
| التماس | لمس، ملموس |
| خلاص | خالص، اخلاص، مخلص |
| وحوش | وحش، وحشی، وحشت |
| اتّفاقاً | اتّفاق، موافق، توافق، توفیق |
| خطاکار | خطا، خطاها |
| حال | احوال، حالت |
| رهایی | رها، رهاندن |
مخالف (متضاد) کلمات درس پانزدهم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| خفته | بیدار |
| رها کرد | گرفت، گرفتار کرد |
| بدرفتار | خوش‌رفتار |
| گرفتار | آزاد، رها |
| بزرگی | کوچکی |
| خطاکار | درستکار |
| هراس | آرامش، دلیری |
| رحم | بی‌رحمی |
| بازیگوش | کوشا، جدّی |
| آشفته | آرام |
| زمین | آسمان، هوا |
نکته‌های املایی درس پانزدهم
- مُتغیّر: با «ت» و «غ» و تشدید روی «ی».
- هراس: با «ه» و «س» نوشته می‌شود.
- التماس: با «ت» و «س».
- وحوش: با «ح» نوشته می‌شود؛ هم‌خانواده‌ی «وحشی».
- مغفرت: با «غ» و «ف».
- حاصل: با «ح» و «ص».
- اتّفاقاً: با تشدید روی «ت» و تنوین روی الف پایانی.
- صید و صیّاد: هر دو با «ص» نوشته می‌شوند.
- حول و حوش: هر دو بخش با «ح» نوشته می‌شوند.
- عوض و خلاص: «عوض» با «ع» و «ض»؛ «خلاص» با «ص».
سؤال‌های پرتکرار
درس پانزدهم فارسی چهارم درباره‌ی چیست؟
درباره‌ی شیری است که موش بازیگوشی را می‌بخشد و بعدها همان موش با جویدن طناب‌های دام، شیر را از چنگ شکارچی نجات می‌دهد.
پیام درس شیر و موش چیست؟
هر خوبی که می‌کنیم روزی به خودمان برمی‌گردد؛ بخشیدن کار ارزشمندی است و حتی کوچک‌ترین موجودها هم می‌توانند کمک بزرگی باشند.
معنی «یک‌غازی» در درس شیر و موش چیست؟
یعنی بی‌ارزش و ناچیز. «غاز» در قدیم پولی بسیار کم‌ارزش بود و شیر با این کلمه موش را تحقیر می‌کند.
صیّاد و حول و حوش یعنی چه؟
صیّاد یعنی شکارچی و حول و حوش یعنی اطراف و دور و بر یک جا.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی چهارم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
دیدگاه شما