آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی چهارم دبستان (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی چهارم
درس ششم فارسی چهارم، «آرشِ کمان‌گیر»، نخستین درس از فصل سوم کتاب با نام «ایرانِ من» است. این درس داستان کهن آرش را بازگو می‌کند: پس از جنگی طولانی میان ایران و توران، دو طرف قرار می‌گذارند مرز دو سرزمین جایی باشد که تیرِ یک پهلوان ایرانی فرود می‌آید. آرش از کوه دماوند بالا می‌رود، تمام توانش را در تیر می‌گذارد و تیر او چنان دور می‌رود که مرز ایران گسترده می‌شود.
در این صفحه معنی کلمات دشوار درس، هم‌خانواده‌ها، مخالف‌ها و نکته‌های املایی را می‌خوانید. چند نمونه: نبرد یعنی جنگ، خاور یعنی مشرق، و زه همان بندِ کشیده‌ی کمان است.
درس ششم فارسی چهارم در یک نگاه
| فصل | نوع متن | نویسنده یا شاعر | پیام اصلی درس |
|---|---|---|---|
| فصل سوم: ایرانِ من | نثر داستانی همراه با چند سطر شعر | در صفحه‌ی درس نام نویسنده نیامده است (داستانی از روایت‌های کهن ایرانی) | از خودگذشتگی و تلاش با همه‌ی توان برای سربلندی سرزمین |
معنی کلمات درس ششم فارسی چهارم (آرش کمان‌گیر)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | نَبَرد | جنگ، جنگیدن دو گروه با هم |
| ۲ | نگران | دلواپس، کسی که دلهره دارد |
| ۳ | سپاه | لشکر، گروه بزرگی از جنگجویان |
| ۴ | توران | در داستان‌های کهن، سرزمینی در شمال و شرق ایران قدیم که مردمش با ایرانیان می‌جنگیدند |
| ۵ | افراسیاب | نام پادشاه و فرماندهی توران در داستان‌های کهن |
| ۶ | جیحون | نام رودی بزرگ در شمال شرقی ایرانِ قدیم |
| ۷ | پایداری | ایستادگی، مقاومت و کوتاه نیامدن |
| ۸ | اندوهگین | غمگین، غصه‌دار |
| ۹ | روزگار | زمانه، روزها و دورانی که می‌گذرد |
| ۱۰ | چاره | راه‌حل، تدبیر |
| ۱۱ | بُردباری | صبر و تحمل در سختی |
| ۱۲ | سرانجام | در پایان، آخرِ کار |
| ۱۳ | آشتی کردن | کنار گذاشتن دعوا و جنگ و صلح کردن |
| ۱۴ | خاور | مشرق، سمتی که خورشید از آن بالا می‌آید |
| ۱۵ | بازگو کردن | دوباره گفتن، برای دیگران تعریف کردن |
| ۱۶ | تحقیر | کوچک و خوار شمردن کسی |
| ۱۷ | سامان دادن | نظم و ترتیب دادن؛ در درس یعنی مشخص کردن جای مرز |
| ۱۸ | پولادین | ساخته‌شده از فولاد؛ بسیار محکم و نیرومند |
| ۱۹ | سرپنجه | سر انگشتان دست؛ نشانه‌ی زور و توانایی |
| ۲۰ | دشوار | سخت، مشکل |
| ۲۱ | ماهر | زبردست، کسی که کاری را خیلی خوب بلد است |
| ۲۲ | منتظر | چشم به راه |
| ۲۳ | بی‌تابی | بی‌قراری، ناآرامی |
| ۲۴ | رشید | بلندقامت و دلاور |
| ۲۵ | استوار | محکم و پابرجا |
| ۲۶ | تخته‌سنگ | سنگ بزرگ و پهن |
| ۲۷ | نیرومند | پرزور، قوی |
| ۲۸ | نقص | عیب، کمبود |
| ۲۹ | فدا کردن | در راه کسی یا چیزی از خود گذشتن |
| ۳۰ | سربلندی | افتخار، سرافرازی |
| ۳۱ | قُلّه | بلندترین نقطه‌ی کوه |
| ۳۲ | زمزمه | آهسته و زیر لب سخن گفتن یا خواندن |
| ۳۳ | آفریدگار | آفریننده، خدا |
| ۳۴ | زِه | بندِ کشیده‌ی کمان که تیر را با آن پرتاب می‌کنند |
| ۳۵ | بامداد | صبح زود |
| ۳۶ | نیمروز | وسط روز، ظهر |
| ۳۷ | تیزبال | تندپرواز، سریع |
| ۳۸ | تناور | درشت و قوی؛ درختی که تنه‌ی کلفت دارد |
| ۳۹ | تیغه | لبه‌ی تیز و برنده‌ی شمشیر یا چاقو |
واژه‌های بخوان و حفظ کن (باران)
شعر «باران» از گلچین گیلانی پس از این درس آمده است. چند واژه‌ی آن:
| کلمه | معنی |
|---|---|
| گُهَر | گوهر، مروارید؛ در شعر یعنی قطره‌های درخشان باران |
| دیرین | قدیمی |
| خُرَّم | شاد و سرزنده |
| چابک | تند و چالاک |
| بُرّان | برنده و تیز |
| تُندَر | صدای رعد |
| غُرّان | در حال غرّش، پرسروصدا |
| گریزان | در حال فرار، شتابان |
| وارونه | برعکس |
| گوارا | خوب و دلچسب |
| گوهرفشانی | پاشیدن گوهر؛ اینجا یعنی باریدن قطره‌های باران |
| تیره | تاریک |
کلمات هم‌خانواده درس ششم فارسی چهارم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| تحقیر | حقیر، حقارت، محقَّر |
| منتظر | انتظار، نظر، ناظر، منظره |
| نقص | ناقص، نقصان |
| محکم | حکم، حاکم، حکومت |
| قدم | اقدام، تقدیم، مقدَّم |
| حرکت | متحرّک، تحرّک |
| دعا | دعوت، مدعو |
| آفریدگار | آفرینش، آفریده، آفریننده |
| توانایی | توان، توانا، ناتوان |
| فرمانده | فرمان، فرمانروا، فرماندهی |
مخالف (متضاد) کلمات درس ششم فارسی چهارم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| طولانی | کوتاه |
| پیروزی | شکست |
| ناامید | امیدوار |
| اندوهگین | شاد |
| آشتی | جنگ، قهر |
| خاور | باختر |
| آخرین | نخستین |
| نزدیک | دور |
| دشوار | آسان |
| نیرومند | ناتوان |
| سربلندی | سرافکندگی |
| بامداد | شامگاه |
| دوست | دشمن |
نکته‌های املایی درس ششم فارسی چهارم
- طولانی: با «ط» نوشته می‌شود.
- جیحون: با «ح» نوشته می‌شود نه «ه».
- تصمیم: با «ص» نوشته می‌شود.
- تحقیر: هم «ح» دارد و هم «ق».
- منتظر: با «ظ»؛ هم‌خانواده‌ی انتظار و نظر.
- نقص: با «ق» و «ص»؛ مثل ناقص.
- محکم: با «ح»؛ مثل حکم.
- قلّه: با «ق» و «ل» تشدیددار.
- تیغه: با «غ» نوشته می‌شود.
- افراسیاب: با «س» نوشته می‌شود.
سؤال‌های پرتکرار
درس ششم فارسی چهارم درباره‌ی چیست؟
درباره‌ی آرش، تیرانداز ماهر ایرانی است که در داستان‌های کهن، با پرتاب یک تیر از بالای دماوند، مرز ایران و توران را مشخص کرد.
پیام درس آرش کمان‌گیر چیست؟
اینکه برای سربلندی سرزمین و مردم باید با همه‌ی توان تلاش کرد و گاهی از خود گذشت.
معنی تناور چیست؟
تناور یعنی درشت و قوی؛ وقتی درباره‌ی درخت گفته می‌شود، یعنی درختی با تنه‌ی کلفت و محکم.
زه کمان یعنی چه؟
زه بندی است که دو سر کمان را به هم وصل می‌کند؛ تیرانداز آن را می‌کشد و رها می‌کند تا تیر پرتاب شود.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی چهارم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
دیدگاه شما