آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی چهارم دبستان (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی چهارم
درس دهم فارسی چهارم، «باغچه‌ی اطفال»، نخستین درس فصل پنجم کتاب (نام‌آوران) است. این درس سرگذشت جبّار باغچه‌بان را از زبان خود او تعریف می‌کند: پسری کنجکاو که در کودکی شعر می‌گفت و نقاشی می‌کشید، در مکتب درس خواند، پیش پدرش بنّایی و قنّادی یاد گرفت و بعد معلّم شد. او در تبریز اولین کودکستان ایران را ساخت و برای کودکان ناشنوا الفبای مخصوصی درست کرد تا آن‌ها هم بتوانند خواندن و نوشتن یاد بگیرند.
چند نمونه از معنی واژه‌های این درس: اطفال یعنی کودکان، قریحه یعنی ذوق و استعداد، و ابداع یعنی ساختن چیزی تازه که پیش‌تر نبوده است. جدول کامل معنی کلمات، هم‌خانواده‌ها و مخالف‌ها را در ادامه می‌بینید.
درس دهم فارسی چهارم در یک نگاه
| فصل | نوع متن (نثر/شعر) | نویسنده یا شاعر | پیام اصلی درس |
|---|---|---|---|
| فصل پنجم: نام‌آوران | نثر (زندگی‌نامه از زبان خود شخص) | سرگذشت جبّار باغچه‌بان (کتاب نام نویسنده را جدا ننوشته است) | با پشتکار، اراده و توکّل بر خدا می‌شود حتی با دست خالی کارهای بزرگ کرد و به مردم خدمت کرد. |
معنی کلمات درس دهم فارسی چهارم (باغچه‌ی اطفال)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | کنجکاو | کسی که دوست دارد درباره‌ی همه‌چیز بداند و سؤال کند |
| ۲ | می‌سرودم | شعر می‌گفتم |
| ۳ | عشق می‌ورزیدم | خیلی دوست داشتم، علاقه‌ی زیادی داشتم |
| ۴ | فرو می‌رفتم | غرق می‌شدم (در فکر) |
| ۵ | زیستن | زندگی کردن |
| ۶ | منقل | ظرف فلزی که در آن زغال روشن می‌کردند تا گرما بدهد |
| ۷ | کرسی | میز کوتاه چوبی که زیرش منقل می‌گذاشتند و رویش لحاف می‌انداختند تا اهل خانه گرم شوند |
| ۸ | دایر شدن | درست شدن و به کار افتادن (مثلاً مدرسه) |
| ۹ | مکتب | جای درس خواندن بچه‌ها در قدیم، مدرسه‌ی قدیمی |
| ۱۰ | گرداگرد | دورتادور |
| ۱۱ | حرفه | شغل، کار و پیشه |
| ۱۲ | طاق | سقف یا بالای در که خمیده و قوسی ساخته می‌شود |
| ۱۳ | گچ‌بری | درست کردن نقش‌های زیبا با گچ روی دیوار و سقف |
| ۱۴ | بنّایی | کار ساختن خانه و ساختمان |
| ۱۵ | قفقاز | نام سرزمینی کوهستانی در شمال ایران، میان دریای خزر و دریای سیاه |
| ۱۶ | قنّادی | شیرینی‌پزی |
| ۱۷ | رونق | گرمی و رواج کار؛ «رونق نداشت» یعنی کار خوب پیش نمی‌رفت و مشتری کم بود |
| ۱۸ | طبع | ذوق و استعداد درونی هر کس |
| ۱۹ | ذهن جویا | فکری که همیشه دنبال یاد گرفتن و فهمیدن است |
| ۲۰ | بهره | سود و فایده |
| ۲۱ | برگزیده شدم | انتخاب شدم |
| ۲۲ | اجتماع | جامعه، مردمی که با هم زندگی می‌کنند |
| ۲۳ | اقامت گزیدم | در جایی ماندم و ساکن شدم |
| ۲۴ | دوش | شانه |
| ۲۵ | سرگردان | کسی که بی‌هدف این‌طرف و آن‌طرف می‌رود |
| ۲۶ | قریحه | ذوق و استعداد |
| ۲۷ | کُنج | گوشه |
| ۲۸ | اطفال | کودکان (جمعِ طفل) |
| ۲۹ | عاجز | ناتوان، کسی که از پس کاری برنمی‌آید |
| ۳۰ | استعداد | توانایی و آمادگی برای یاد گرفتن و انجام کاری |
| ۳۱ | ابداع | ساختن چیزی نو که پیش‌تر وجود نداشته |
| ۳۲ | مقصود | هدف، چیزی که آدم می‌خواهد به آن برسد |
| ۳۳ | اولیا | پدر و مادر یا سرپرست بچه‌ها |
| ۳۴ | لبریز | پرِ پر، لب‌به‌لب |
| ۳۵ | شرح حال | داستان زندگی یک نفر |
| ۳۶ | سرمشق | الگو، کسی که دیگران از کارش یاد می‌گیرند |
| ۳۷ | توکّل | کار را به خدا سپردن و به یاری او امید داشتن |
| ۳۸ | پشتکار | دنبال کردن یک کار با علاقه تا به نتیجه برسد |
| ۳۹ | بردباری | صبر و تحمّل |
| ۴۰ | خشنود | راضی و شاد |
کلمات هم‌خانواده درس دهم فارسی چهارم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| فعّال | فعّالیت، فعل، فاعل |
| طبع | طبیعت، طبیعی، مطبوع |
| معلّم | علم، عالم، تعلیم، معلومات |
| خدمت | خادم، مخدوم |
| اقامت | مقیم، قیام، قائم |
| استعداد | مستعد |
| تحصیلی | تحصیل، محصّل، حاصل |
| اعتماد | معتمد |
| توکّل | وکیل، وکالت |
| مقصود | قصد، قاصد |
| شرح | تشریح، شارح |
| ابداع | بدیع، مبدع |
| اراده | مراد، مرید |
| اندیشه | اندیشیدن، اندیشمند |
مخالف (متضاد) کلمات درس دهم فارسی چهارم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| فعّال | تنبل، بیکار |
| بیدار | خواب |
| دور | نزدیک |
| تازه | کهنه |
| روشن | خاموش |
| سرد | گرم |
| طولانی | کوتاه |
| سختی | آسانی |
| راضی | ناراضی |
| پیشرفت | پسرفت |
| نخستین | آخرین، واپسین |
| باسواد | بی‌سواد |
| خالی | پر |
| توانا | ناتوان |
| خشنود | ناخشنود، ناراحت |
نکته‌های املایی درس دهم فارسی چهارم
- اطفال و طبع: هر دو با «ط» نوشته می‌شوند؛ «طبع» در آخر «ع» دارد.
- قفقاز: دو بار «ق» دارد و با «ز» تمام می‌شود.
- قنّادی: با «ق» و «ن» تشدیددار.
- حیاط (حیاط خانه و مدرسه): با «ح» و «ط»؛ با «حیات» به معنی زندگی اشتباه نشود.
- ذهن: با «ذ» نوشته می‌شود.
- مقصود: «ق» و «ص» دارد.
- ابداع و عاجز: هر دو «ع» دارند؛ «عاجز» با «ز» تمام می‌شود.
- تحصیلی و امتحان: «ح» جیمی دارند؛ «تحصیلی» «ص» هم دارد.
- اقامت گزیدم: «گزیدن» به معنی انتخاب کردن با «ز» نوشته می‌شود.
- قریحه: با «ق» در آغاز و «ح» در میان.
سؤال‌های پرتکرار
درس باغچه‌ی اطفال فارسی چهارم درباره‌ی چیست؟
درباره‌ی زندگی جبّار باغچه‌بان است؛ از کودکی کنجکاو او تا معلّمی، ساختن نخستین کودکستان ایران در تبریز و آموزش خواندن و نوشتن به کودکان ناشنوا. خود او می‌گوید کودکستان را «باغچه‌ی اطفال» نامید.
پیام درس باغچه‌ی اطفال چیست؟
اینکه سختی و نداشتن امکانات نباید جلوی ما را بگیرد؛ با اراده، صبر، پشتکار و امید به خدا می‌توان کارهای بزرگ و تازه انجام داد و به دیگران کمک کرد.
معنی «ابداع» در درس دهم چیست؟
ابداع یعنی ساختن یا درست کردن چیزی نو که قبلاً نبوده است؛ مثل الفبای ویژه‌ای که باغچه‌بان برای ناشنوایان درست کرد.
معنی «قریحه» و «طبع» چیست؟
هر دو به معنی ذوق و استعدادی است که در درون آدم است؛ مثلاً کسی که طبع شعر دارد، خوب شعر می‌گوید.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی چهارم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
دیدگاه شما