سر میز ناهار، کنار پیتزا یا ساندویچ، دو قوطی آشنا روبهرویتان است: یکی معمولی و یکی رژیمی. یکی از دوستان با اطمینان میگوید «رژیمی بهتره» و دیگری اخم میکند که «اون شیمیاییه!» حقیقت چیزی بین این دو حرف است و فرق نوشابه رژیمی و معمولی را باید بدون شعار و ترس بررسی کرد. بیایید ببینیم واقعاً چه چیزی این دو را از هم جدا میکند.
تفاوت اصلی فقط در شیرینکننده است
اگر برچسب دو نسخه یک نوشابه را کنار هم بگذارید، میبینید که بیشتر اجزا یکی است: آب گازدار، اسیدها، طعمدهندهها، رنگ و در نوشابههای کولایی، کافئین. تفاوت اصلی در چیزی است که طعم شیرین را میسازد. نوشابه معمولی با شکر یا شربتهای قندی شیرین میشود و به همین دلیل کالری قابلتوجهی دارد. نوشابه رژیمی، که با نامهایی مثل «زیرو»، «لایت» یا «بدون قند» هم عرضه میشود، از شیرینکنندههایی استفاده میکند که در مقدار بسیار کم، شیرینی زیادی ایجاد میکنند و در نتیجه کالری آن ناچیز یا نزدیک به صفر است.
نوشابههای رژیمی تازه نیستند؛ اولین نمونهها حدود سال ۱۹۴۹ به بازار آمدند و از ابتدا بیشتر برای افراد مبتلا به دیابت و کسانی که میخواستند قند یا کالری کمتری بخورند طراحی شده بودند.
شیرینکنندههای رایج در نوشابه رژیمی
- آسپارتام: حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ برابر شکر شیرین است و رایجترین شیرینکننده نوشابههای رژیمی در آمریکاست.
- سوکرالوز: از دهه ۱۹۹۰ در آمریکا برای نوشابه تأیید شده و در بسیاری از محصولات دیده میشود.
- آسهسولفام پتاسیم: معمولاً همراه با یک شیرینکننده دیگر به کار میرود تا طعم متعادلتری بدهد.
- استویا: شیرینکنندهای که از ترکیبات گیاه استویا به دست میآید.
بیشتر این شیرینکنندهها کمی پسمزه دارند و جالب اینکه حس این پسمزه از فردی به فرد دیگر فرق میکند و بخشی از آن به ژنتیک ما برمیگردد. برای همین است که بعضیها اصلاً تفاوتی حس نمیکنند و بعضی دیگر از جرعه اول میفهمند کدام نسخه را برداشتهاند.

نهادهای غذایی درباره شیرینکنندهها چه میگویند؟
شیرینکنندههایی که در نوشابهها استفاده میشوند، پیش از ورود به بازار توسط نهادهای ایمنی غذایی بررسی و برایشان «میزان مجاز مصرف روزانه» تعیین میشود. برای نمونه، کمیته مشترک کارشناسان افزودنیهای غذایی سازمان ملل و سازمان جهانی بهداشت برای آسپارتام حدی معادل ۴۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز در نظر گرفته است. سازمان غذا و داروی آمریکا این حد را کمی بالاتر، یعنی ۵۰ میلیگرم، تعیین کرده است.
در سال ۲۰۲۳ آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، آسپارتام را در گروه «احتمالاً سرطانزا» با شواهد محدود قرار داد و همان زمان کمیته کارشناسان اعلام کرد دلیلی برای تغییر حد مجاز مصرف نمیبیند. سازمان غذا و داروی آمریکا هم با این طبقهبندی موافق نبود. یعنی این موضوع هنوز در حال پژوهش است و فعلاً جمعبندی نهادهای ناظر این است که مصرف در حد مجاز ایمن تلقی میشود.
یک استثنای مهم وجود دارد: آسپارتام فنیلآلانین دارد و افراد مبتلا به بیماری ارثی فنیلکتونوری باید از آن پرهیز کنند. به همین دلیل روی محصولات حاوی آسپارتام هشدار مخصوص این افراد درج میشود.
فرق نوشابه رژیمی و معمولی در یک جدول
| ویژگی | نوشابه معمولی | نوشابه رژیمی |
|---|---|---|
| شیرینکننده | شکر یا شربت قندی | آسپارتام، سوکرالوز، آسهسولفام یا استویا |
| کالری | قابلتوجه | ناچیز یا نزدیک به صفر |
| اثر قند در برنامه غذایی | قند افزوده دارد | قند افزوده ندارد |
| طعم | شیرینی آشنای شکر | گاهی با پسمزه، بسته به فرد |
| گاز و اسیدیته | گازدار و اسیدی | گازدار و اسیدی |
| هشدار ویژه | ندارد | برای فنیلکتونوری، در صورت داشتن آسپارتام |
رژیمی یعنی لاغرکننده؟
نه لزوماً. نوشابه رژیمی کالری کمتری دارد و جایگزین کردنش با نسخه شکری میتواند قند افزوده روزانه را پایین بیاورد. اما برخی پژوهشهای مشاهدهای میان مصرف نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی و تغییرات وزن یا قند خون ارتباطهایی دیدهاند که رابطه علت و معلولیشان ثابت نشده است. خلاصه اینکه نوشابه رژیمی معجزه نمیکند و نوشابه معمولی هم دشمن نیست؛ مقدار و عادت مصرف مهمتر از برچسب است.
چند نکته برای انتخاب آگاهانه
- اگر دیابت دارید یا داروی خاصی مصرف میکنید، درباره نوشیدنیهای شیرین با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
- هر دو نسخه اسیدیاند؛ بعد از نوشیدن، دهان را با آب بشویید.
- برای رفع تشنگی، آب انتخاب اول است. اگر طعم میخواهید، آب گازدار ساده با چند قطره آبلیمو را امتحان کنید؛ درباره خواص لیمو ترش هم بیشتر بخوانید.
- اگر لیمو را دوست دارید اما ترشیاش اذیتتان میکند، فرق لیمو ترش و لیمو شیرین را بدانید.
چند سؤال پرتکرار
نوشابه رژیمی قند خون را بالا میبرد؟
نوشابه رژیمی قند افزوده ندارد و بهطور کلی مثل نوشابه شکری قند خون را بالا نمیبرد. با این حال افراد مبتلا به دیابت بهتر است برنامه نوشیدنیشان را با پزشک هماهنگ کنند.
فرق نوشابه زیرو و رژیمی چیست؟
بیشتر تفاوت در نامگذاری و دستور طعم است. هر دو معمولاً با شیرینکنندههای کمکالری درست میشوند؛ برای جزئیات، برچسب ترکیبات را بخوانید.
کدام برای کودکان بهتر است؟
برای کودکان، آب و شیر انتخابهای بهتری هستند. اگر سؤال خاصی درباره شیرینکنندهها دارید، با پزشک کودک صحبت کنید.







دیدگاه شما