آخرین به‌روزرسانی: ۲۴ آبان ۱۴۰۵ — راهنما با منابع رسمی ایمنی و زلزله‌شناسی بازبینی شد.
به محض حس لرزش، همان‌جا که هستید بخوابید، پناه بگیرید و نگه دارید (Drop, Cover, Hold On): روی دست و زانو بنشینید، سر و گردن را با دست یا زیر یک میز محکم بپوشانید و تا قطع کامل لرزش همان‌جا بمانید. وسط لرزش بیرون یا به اتاق دیگر ندوید و زیر چارچوب در نروید. این توصیه‌ی مشترک Ready.gov، صلیب سرخ آمریکا، CDC و برنامه‌ی ShakeOut است.
هر بار زمین می‌لرزد، این سؤال دوباره پرجست‌وجو می‌شود. برای بزرگی و کانون هر زلزله فقط به اعلام رسمی مرکز لرزه‌نگاری کشوری وابسته به مؤسسه‌ی ژئوفیزیک دانشگاه تهران تکیه کنید؛ این مؤسسه داده‌های لرزه‌ای ملی ایران را مدیریت می‌کند. اگر کنجکاوید خود زلزله از کجا می‌آید، مطلب زلزله چگونه به وجود می‌آید را بخوانید.
کجا هستید؟ چه کنید؟ (در یک نگاه)
| کجا هستید | چه کنید | منبع |
|---|---|---|
| داخل خانه | همان‌جا بمانید. اگر در چند ثانیه ممکن است از شیشه، آینه و قفسه دور شوید؛ زیر میز محکم بروید یا کنار دیوار داخلی روی زانو خم شوید. | CDC، ShakeOut |
| در تخت | در تخت بمانید و سر را با بالش بپوشانید؛ کف اتاق ممکن است پر از شیشه باشد. | Ready.gov، CDC |
| آشپزخانه | سراغ اجاق ندوید؛ از اجاق و کابینت‌ها دور شوید و پناه بگیرید. شعله را بعد از قطع لرزش خاموش کنید. | FDMA ژاپن، CUSEC |
| آسانسور | سوار نشوید. اگر داخلش هستید دکمه‌ی همه‌ی طبقه‌ها را بزنید و در اولین توقف پیاده شوید، مگر آن طبقه آتش داشته باشد. اگر گیر افتادید با دکمه‌ی تماس اضطراری کمک بخواهید. | Ready.gov، FDMA ژاپن |
| ساختمان بلند، محل کار | از پنجره و دیوار بیرونی دور شوید و پناه بگیرید؛ ممکن است آژیر آتش و آب‌پاش‌ها فعال شوند. | Ready.gov، CDC |
| مدرسه | زیر میز بروید، پایه را نگه دارید و بعد طبق برنامه‌ی مدرسه عمل کنید. | CUSEC، CDC |
| فروشگاه، سینما | به سمت در هجوم نبرید و از قفسه‌ها دور شوید؛ در سینما روی صندلی بمانید و بعد از لرزش آرام بیرون بروید. | CDC |
| خیابان | بیرون بمانید، از ساختمان، سیم برق، درخت و تابلو دور شوید و در فضای باز روی زمین بنشینید. | Ready.gov، CDC |
| ماشین | دور از ساختمان، درخت، پل و سیم برق کنار بزنید، ترمز دستی بکشید و داخل بمانید. اگر سیم برق روی ماشین افتاد پیاده نشوید. | Ready.gov، CDC |
| کوه و دامنه | مراقب ریزش سنگ و رانش زمین باشید و از صخره دور بمانید. | Ready.gov، ShakeOut |
| ساحل | بعد از لرزش منتظر هشدار نمانید و به خاطر خطر سونامی پیاده به زمین بلند یا دور از ساحل بروید؛ CDC می‌گوید اگر لرزش ۲۰ ثانیه یا بیشتر طول کشید فوراً بروید. | Ready.gov، CDC |
| ویلچر، واکر، عصا | چرخ‌ها را قفل کنید، نشسته بمانید و سر و گردن را با دست، بالش یا کتاب بپوشانید. با عصا می‌توانید روی صندلی یا تخت بنشینید و عصا را نزدیک نگه دارید. | ShakeOut، صلیب سرخ |
حین زلزله: چه بکنیم و چه نکنیم
- بخوابید: روی دست و زانو بنشینید تا زمین نخورید.
- پناه بگیرید: سر و گردن را با یک دست بپوشانید و اگر میز محکمی نزدیک است زیرش بخزید؛ وگرنه کنار دیوار داخلی دور از پنجره. فقط وقتی بخزید که بدون عبور از آوار به جای بهتری برسید.
- نگه دارید: پایه‌ی میز را بگیرید و آماده باشید با آن جابه‌جا شوید. بدون پناه، سر و گردن را با هر دو دست نگه دارید.
کارهایی که نباید کرد
- دویدن به بیرون: به گفته‌ی ShakeOut دویدن روی زمینی که حرکت می‌کند خطرناک است؛ ممکن است زمین بخورید یا آوار و شیشه رویتان بریزد.
- رفتن به اتاق دیگر یا راه‌پله: CDC می‌گوید به اتاق دیگر نروید. منابعی که دیدیم درباره‌ی پله توصیه‌ی جدا ندارند، اما قاعده‌شان این است که وسط لرزش جابه‌جا نشوید.
- آسانسور: ممکن است برق برود و گیر بیفتید.
- چارچوب در: در ساختمان‌های امروزی امن‌تر نیست.
بعد از زلزله
- اطراف را ببینید: قبل از بلند شدن نگاه کنید و کفش محکم بپوشید، چون ممکن است کف خانه پر از شیشه باشد.
- پس‌لرزه: منتظرش باشید و با هر لرزش تازه دوباره پناه بگیرید.
- آسیب‌ها: اول خودتان را بررسی کنید، بعد اگر آموزش دیده‌اید به دیگران کمک کنید.
- بوی گاز: تا مطمئن نشده‌اید نشتی نیست، کبریت، فندک و کلید برق را روشن نکنید و به‌جای شمع چراغ‌قوه بردارید. اگر به نشتی شک دارید بیرون بروید و از جای امن به اورژانس و شرکت گاز خبر دهید.
- شیر گاز و فیوز: FDMA ژاپن می‌گوید پیش از ترک خانه کلید اصلی برق را قطع و شیر اصلی گاز را ببندید؛ صلیب سرخ هم قطع هر تأسیسات آسیب‌دیده را توصیه می‌کند.
- ساختمان آسیب‌دیده: سریع بیرون بروید، فاصله بگیرید و دوباره وارد نشوید.
- زیر آوار: دهان و بینی را با پارچه بپوشانید و به‌جای فریاد، پیامک بدهید، به لوله یا دیوار ضربه بزنید یا سوت بزنید.
- پیامک به‌جای تماس: طبق FCC و FEMA تماس غیرضروری نگیرید، پیامک بدهید و اگر تماس وصل نشد ده ثانیه صبر کنید.
- خبر رسمی: از رادیوی باتری‌دار، تلویزیون و هشدارهای رسمی پیگیری کنید، نه از شایعه.
- آوار: با آستین و شلوار بلند، دستکش کار و کفش کف‌ضخیم کار کنید و آوار سنگین را تنها جابه‌جا نکنید.
قبل از زلزله: آماده شدن
کیف اضطراری
صلیب سرخ و CDC کیفی برای دست‌کم سه روز توصیه می‌کنند.
| قلم | توضیح | منبع |
|---|---|---|
| آب | حدود یک گالن (نزدیک ۳٫۸ لیتر) برای هر نفر در روز، برای چند روز | Ready.gov |
| غذا | فاسدنشدنی برای چند روز، با دربازکن دستی | Ready.gov |
| چراغ‌قوه، باتری، رادیو | رادیوی باتری‌دار یا دستی برای اطلاعیه‌ها | Ready.gov |
| کمک‌های اولیه، سوت، ماسک | سوت برای خبر دادن به امدادگر، ماسک برای گردوغبار | Ready.gov |
| آچار یا انبردست | برای بستن شیرها | Ready.gov |
| گوشی، شارژر، پاوربانک | برای پیامک و خبر | Ready.gov، صلیب سرخ |
| دارو | صلیب سرخ ذخیره‌ی یک‌ماهه و کارت نام و دوز داروها را می‌گوید | صلیب سرخ |
| کپی مدارک | در کیسه یا جعبه‌ی ضدآب | CDC، Ready.gov |
| پول نقد، پتو، وسایل نوزاد | بسته به نیاز خانواده | Ready.gov |
صلیب سرخ کیسه‌ای کنار تخت هم پیشنهاد می‌کند: کفش محکم، چراغ‌قوه، عینک، ماسک و سوت.
محکم کردن وسایل سنگین
تلویزیون، قفسه، آینه، آبگرمکن و یخچال را با تسمه یا قلاب به دیوار ببندید و وسایل سنگین و شکستنی را پایین بگذارید (Ready.gov، صلیب سرخ، CDC).
نقطه‌ی امن هر اتاق
در هر اتاق جای پناه را از قبل پیدا کنید: زیر میز محکم یا کنار دیوار داخلی، دور از پنجره. CDC می‌گوید برای هر اتاق دو راه خروج مشخص کنید و به همه‌ی اعضای خانواده یاد بدهید شیر اصلی گاز، آب و کلید برق را ببندند.
برنامه‌ی خانوادگی و محل قرار
یک محل قرار بیرون از خانه و یک رابط در شهری دیگر انتخاب کنید تا همه به او خبر بدهند (Ready.gov). مطمئن شوید همه پیامک بلدند (FCC) و «بخوابید، پناه بگیرید، نگه دارید» را با خانواده تمرین کنید.
افسانه‌ها و واقعیت‌ها
| باور رایج | واقعیت | منبع |
|---|---|---|
| چارچوب در امن‌ترین جاست | توصیه‌ای قدیمی است؛ در خانه‌های امروزی محکم‌تر از بقیه‌ی خانه نیست و جلوی اشیای پرتاب‌شده را نمی‌گیرد. | USGS، ShakeOut |
| «مثلث زندگی» | ShakeOut می‌گوید این توصیه کارهایی بالقوه مرگبار پیشنهاد می‌کند و کارشناسان برجسته منبعش را بی‌اعتبار دانسته‌اند. | ShakeOut |
| زلزله پیش‌بینی‌پذیر است | هیچ راه علمی پذیرفتنی برای پیش‌بینی یک زلزله‌ی مشخص وجود ندارد. | USGS |
| حیوانات زلزله را خبر می‌دهند | از رفتار حیوانات نمی‌شود زلزله را پیش‌بینی کرد. | USGS |
| زمین دهان باز می‌کند | گسل‌ها هنگام زلزله باز نمی‌شوند؛ دو طرفشان روی هم می‌لغزند. | USGS |
کودکان و حیوان خانگی
CDC پیشنهاد می‌کند برنامه را با بچه‌ها مرور کنید و بگذارید در بستن کیف کمک کنند و اسباب‌بازی محبوبشان را داخلش بگذارند. هنگام بحران آرام بمانید و ساده توضیح دهید. اگر مدرسه تخلیه شد، تا مسئولان اعلام نکرده‌اند برای بردن بچه نروید. بعد از آن کودک را کنار خود نگه دارید، در پاکسازی آوار شرکتش ندهید و مراقب نشانه‌های اضطراب باشید.
حیوان خانگی را در برنامه حساب کنید و غذا و آبش را در کیف بگذارید (Ready.gov).
سؤال‌های پرتکرار
زیر چارچوب در بایستیم؟
نه. USGS، CDC و ShakeOut می‌گویند در خانه‌های امروزی چارچوب در امن‌تر نیست؛ زیر میز محکم یا کنار دیوار داخلی پناه بگیرید.
بیرون بدویم یا داخل بمانیم؟
داخل بمانید تا لرزش تمام شود؛ دویدن روی زمین لرزان به زمین خوردن و برخورد با آوار ختم می‌شود. اگر بیرون هستید، بیرون بمانید و از ساختمان‌ها دور شوید.
پس‌لرزه چقدر طول می‌کشد؟
به گفته‌ی USGS پس‌لرزه‌ها ممکن است روزها، ماه‌ها و بعد از زلزله‌های خیلی بزرگ سال‌ها ادامه پیدا کنند. تعدادشان کم می‌شود؛ تقریباً روز اول ده برابر روز دهم پس‌لرزه دارد. اما بزرگی‌شان کم نمی‌شود و پس‌لرزه‌ی قوی بعدها هم ممکن است.
کیف اضطراری چه داشته باشد؟
آب و غذا برای دست‌کم سه روز، چراغ‌قوه و باتری، رادیو، کمک‌های اولیه، سوت، ماسک، دارو، شارژر و کپی مدارک.
منابع
- Ready.gov — Earthquakes (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- Ready.gov — Build A Kit (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- Great ShakeOut — Drop, Cover, and Hold On (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- ShakeOut — Recommended Earthquake Safety Actions (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- CUSEC — Drop, Cover, and Hold On (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- CDC — Preparing for Earthquakes (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- CDC — During an Earthquake (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- CDC — Children Before, During, After (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- American Red Cross — Earthquake Safety (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- USGS — Earthquake Facts & Fantasy (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- USGS — Foreshocks, Aftershocks (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- USGS — Aftershock Forecast Overview (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- FCC/FEMA — Emergency Communications Tips (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- FDMA — Elevators، Kitchen، Leaving your house (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
- Wikipedia — Institute of Geophysics، IRSC (بازدید ۲۴ آبان ۱۴۰۵)
یادداشت روش: هر توصیه از صفحه‌های رسمی بالا خوانده و منبعش کنارش آمده است. جایی که منابع فرق داشتند (مثل زمان خاموش کردن اجاق) توصیه‌ی محتاطانه‌تر را آوردیم و جایی که منبعی نبود (مثل پله) همین را گفتیم. درباره‌ی هیچ زلزله‌ی مشخصی عدد ننوشته‌ایم. این متن جای آموزش امداد و دستور مسئولان محلی را نمی‌گیرد.
دیدگاه شما