آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی هفتم (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی هفتم
درس دوازدهم فارسی هفتم با نام «خدمات متقابل اسلام و ایران» نخستین درس فصل پنجم کتاب («اسلام و انقلاب اسلامی») است و متن آن از مرتضی مطهری است. نویسنده در این نثر توضیح می‌دهد که ایرانیان پس از پذیرفتن اسلام زبان فارسی را نگه داشتند و در شکل‌گیری تمدن اسلامی سهم مهمی داشتند؛ از دید او، بسیاری از آثار ادبی و هنری فارسی هم از مفاهیم اسلامی رنگ گرفته است. پس از درس، شعرخوانی «رستگاری» از شاهنامه‌ی فردوسی آمده است.
چند نمونه از معنی واژه‌ها: متقابل یعنی دوسویه، تکلّم یعنی سخن گفتن و مورّخ یعنی تاریخ‌نویس.
درس دوازدهم فارسی هفتم در یک نگاه
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| فصل | فصل پنجم: اسلام و انقلاب اسلامی |
| نوع متن | نثر (متن توضیحی و تاریخی) |
| نویسنده یا شاعر | درس: مرتضی مطهری؛ شعرخوانی: فردوسی |
| پیام اصلی درس | زبان و فرهنگ هر ملت سرمایه‌ای ارزشمند است و دانش و هنر مردمان گوناگون می‌تواند فرهنگ مشترکی بسازد. |
| بخش‌های همراه | شعرخوانی «رستگاری» (از شاهنامه‌ی فردوسی) |
معنی کلمات درس دوازدهم فارسی هفتم (خدمات متقابل اسلام و ایران)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | متقابل | دوسویه؛ از هر دو طرف |
| ۲ | آیین | دین، روش و قانون |
| ۳ | متعلّق | وابسته؛ از آنِ کسی یا چیزی |
| ۴ | بشر | انسان، آدمی |
| ۵ | تکیه کردن | پشت گرم بودن به چیزی؛ این‌جا یعنی تأکید کردن |
| ۶ | ملّت | مردم یک سرزمین |
| ۷ | مانع | بازدارنده، جلوگیر |
| ۸ | تکلّم | سخن گفتن |
| ۹ | موفّقیت | کامیابی |
| ۱۰ | ملل | جمع ملّت |
| ۱۱ | سهم | بهره، نصیب |
| ۱۲ | گران‌بها | باارزش |
| ۱۳ | شاهکار | برجسته‌ترین و بهترین اثر |
| ۱۴ | ارزنده | باارزش، شایسته |
| ۱۵ | مفاهیم | جمع مفهوم؛ معناها |
| ۱۶ | موج زدن | کنایه از فراوان دیده شدن |
| ۱۷ | پیوند | اتصال، ارتباط |
| ۱۸ | جاودان | همیشگی، ماندگار |
| ۱۹ | ظهور | پیدا شدن، آشکار شدن |
| ۲۰ | عظیم | بزرگ |
| ۲۱ | تمدّن | پیشرفت یک جامعه در دانش، هنر و زندگی اجتماعی |
| ۲۲ | عمده | بیشتر، اصلی |
| ۲۳ | در پرتو | به کمکِ، در سایه‌ی |
| ۲۴ | گرایش | میل، روی آوردن |
| ۲۵ | همدوش | همراه، هم‌پا |
| ۲۶ | مشعل‌دار | کنایه از پیشرو و راهنما |
| ۲۷ | شکوهمند | باشکوه |
| ۲۸ | لیاقت | شایستگی |
| ۲۹ | استعداد | توانایی، قابلیت |
| ۳۰ | مقتدایی | پیشوایی، رهبری |
| ۳۱ | اختصاص دادن | ویژه‌ی خود کردن |
| ۳۲ | نظیر | مانند |
| ۳۳ | مورّخ | تاریخ‌نویس |
| ۳۴ | ادیب | سخن‌دان، اهل ادب |
| ۳۵ | فیلسوف | اندیشمندی که درباره‌ی هستی و حقیقت پژوهش می‌کند |
| ۳۶ | عارف | اهل عرفان؛ خداشناس |
| ۳۷ | شایان | سزاوار، شایسته |
| ۳۸ | خالصانه | پاک و بی‌ریا |
| ۳۹ | اعمّ از | چه … و چه …؛ شامل |
| ۴۰ | گنجینه | مجموعه‌ای از چیزهای گران‌بها |
| ۴۱ | اوج | بالاترین نقطه |
| ۴۲ | ذوق | سلیقه و درک زیبایی |
| ۴۳ | مظاهر | جمع مظهر؛ نشانه‌ها، جلوه‌ها |
| ۴۴ | جامه | لباس |
| ۴۵ | شاهد | گواه، نمونه |
کلمات هم‌خانواده درس دوازدهم فارسی هفتم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| خدمات | خدمت، خادم، مخدوم |
| مسلمان | اسلام، سلامت، تسلیم |
| متعلّق | علاقه، تعلّق |
| تکلّم | کلام، کلمه، متکلّم |
| ملّت | ملل، ملّی |
| مانع | منع، ممنوع، امتناع |
| مفاهیم | مفهوم، فهم، تفاهم |
| ظهور | ظاهر، مظاهر، اظهار |
| عظیم | عظمت، اعظم، معظّم |
| تمدّن | مدینه، مدنی، متمدّن |
| مورّخ | تاریخ، تواریخ |
| ادیب | ادب، ادبیات، آداب |
| عارف | معرفت، عرفان، معارف |
| ایمان | مؤمن، امین، امنیت |
| حکایات | حکایت، حاکی |
| شاهد | مشاهده، شهود، شهادت |
مخالف (متضاد) کلمات درس دوازدهم فارسی هفتم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| اوّلین | آخرین |
| متقابل | یک‌سویه |
| موفّقیت | شکست |
| گران‌بها | بی‌ارزش، ارزان |
| عظیم | کوچک، ناچیز |
| کم‌نظیر | معمولی، فراوان |
| پیشاپیش | پشت سر |
| پاک | ناپاک، آلوده |
| خالصانه | ریاکارانه |
| اوج | فرود، پستی |
| لطیف | زمخت، خشن |
| زیباترین | زشت‌ترین |
| بهترین | بدترین |
| شیرین | تلخ |
هم‌معنی (مترادف) کلمات درس دوازدهم فارسی هفتم
| کلمه | هم‌معنی |
|---|---|
| آیین | دین، کیش |
| تکلّم | سخن گفتن |
| سهم | بهره |
| عظیم | بزرگ |
| عمده | اصلی، بیشتر |
| همدوش | همراه |
| لیاقت | شایستگی |
| شایان | سزاوار |
| مورّخ | تاریخ‌نویس |
| اوج | بلندی، قله |
| جامه | لباس، پوشاک |
| شاهد | گواه |
آرایه‌ها و نکته‌های ادبی درس دوازدهم فارسی هفتم
- مشعل‌دار یک تمدن: کنایه از پیشرو و راهنما بودن.
- جامه‌ی زیبای شعر و نثر: اضافه‌ی تشبیهی؛ شعر و نثر به لباسی مانند شده که معنا را می‌پوشاند و می‌آراید.
- بنای عظیم فرهنگ: اضافه‌ی تشبیهی؛ فرهنگ به ساختمانی بزرگ مانند شده است.
- مفاهیم در آثار موج می‌زند: کنایه از فراوانی.
- باز کردن دروازه‌ی سرزمین‌ها: کنایه از فراهم کردن راه آشنایی و رفت‌وآمد میان ملت‌ها.
نکته‌های املایی درس دوازدهم فارسی هفتم
- متقابل: با «ق».
- متعلّق: با «ع» و «ق».
- تکلّم و ملّت: هر دو تشدید دارند.
- مانع: با «ع».
- موفّقیت: با «ق».
- ظهور و عظیم: هر دو با «ظ».
- تمدّن: «د» تشدید دارد.
- لیاقت و استعداد: «ق» در لیاقت و «ع» در استعداد.
- اختصاص: با «ص».
- مورّخ: با «خ».
- اعمّ: با «ع» و تشدید.
- ذوق و مظاهر: «ذ» در ذوق و «ظ» در مظاهر.
معنی کلمات شعرخوانی «رستگاری»
این شعر شش‌بیتی از شاهنامه‌ی فردوسی است. شاعر می‌گوید دانش و دین راه رهایی از بدی‌هاست و با نیکوکاری و دوری از تیرگی‌ها می‌توان در دو جهان رستگار شد.
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | رستگاری | نجات، کامیابی |
| ۲ | رهاند | رها کند، نجات دهد |
| ۳ | درست | به‌درستی، به‌طور کامل |
| ۴ | درِ رستگاری | راه و دروازه‌ی رستگاری |
| ۵ | ببایدت جُست | باید آن را بجویی |
| ۶ | سر اندر نیاری به دام بلا | کنایه از گرفتار بلا نشدن |
| ۷ | دام | تله |
| ۸ | دو گیتی | این جهان و جهان دیگر |
| ۹ | کردگار | آفریدگار، خداوند |
| ۱۰ | نکوکار | نیکوکار |
| ۱۱ | راه جوی | راه را پیدا کن |
| ۱۲ | تیرگی | تاریکی؛ این‌جا یعنی بدی و گناه |
| ۱۳ | شوی | بشوی، پاک کن |
| ۱۴ | دیگر سرای | جهان دیگر |
| ۱۵ | نبی | پیامبر |
| ۱۶ | وصی | جانشین؛ به گفته‌ی واژه‌نامه‌ی کتاب، در این شعر منظور حضرت علی (ع) است |
| ۱۷ | زادن | به دنیا آمدن |
| ۱۸ | بگذرم | از دنیا بروم |
| ۱۹ | خاک پی | خاک پا؛ کنایه از فروتنی و ارادت |
| ۲۰ | حیدر | لقب حضرت علی (ع) |
سؤال‌های پرتکرار
درس دوازدهم فارسی هفتم درباره‌ی چیست؟
این درس درباره‌ی اثر متقابل اسلام و ایران بر یکدیگر است: ماندن زبان فارسی پس از پذیرش اسلام، نقش دانشمندان و هنرمندان ایرانی در تمدن اسلامی و راه‌یافتن مفاهیم اسلامی به ادب و هنر فارسی.
پیام درس دوازدهم فارسی هفتم چیست؟
زبان و فرهنگ خود را بشناسیم و پاس بداریم، و بدانیم که دانش، هنر و تلاش هر ملت می‌تواند به فرهنگ مشترک انسان‌ها یاری برساند.
«تمدّن» یعنی چه؟
تمدّن یعنی پیشرفت یک جامعه در دانش، هنر، ساختمان‌سازی، قانون و شیوه‌ی زندگی اجتماعی.
شعر «رستگاری» از کیست؟
شعرخوانی «رستگاری» از شاهنامه‌ی فردوسی است و شش بیت دارد.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی هفتم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
دیدگاه شما