کاسهی انار دانهشده وسط سفره، بوی چای تازهدم و صدای خندهی بزرگترها از اتاق بغلی؛ شب یلدا برای خیلی از ما همین تصویر آشناست. اما بعد از خوردن هندوانه و آجیل، معمولاً این سؤال پیش میآید که «حالا چه کنیم؟». این فهرست برای همین لحظه است: یک بستهی کامل سرگرمی شب یلدا، از سؤالهای یلدایی با جواب و چیستانهای زمستانی تا بازیهای گروهی، چالشهای بامزه و رسم قدیمی فال حافظ، تا طولانیترین شب سال، کوتاهترین شب پرخندهی شما باشد.
چطور یک شب یلدای شاد برگزار کنیم؟
لازم نیست برنامهی پیچیدهای بچینید. کافی است کمی نظم به شب بدهید تا همه، از کوچکترین نوه تا پدربزرگ، در بازی سهم داشته باشند:
- شب را به چند بخش تقسیم کنید: اول سؤالهای یلدایی، بعد بازیهای گروهی و آخر شب فال حافظ.
- یک نفر را مجری کنید تا سؤالها را بخواند و امتیازها را روی یک برگه بنویسد؛ جواب هر سؤال درست بعد از خودش آمده است.
- جایزهها را ساده و یلدایی انتخاب کنید؛ مثلاً یک مشت آجیل اضافه، بزرگترین قاچ هندوانه یا حق انتخاب بازی بعدی.
- اگر جمعتان اهل سؤالهای خودمانیتر است، یک دور سوالات چالشی خانوادگی هم به برنامه اضافه کنید.
سوالات یلدایی با جواب
ببینیم چقدر دربارهی همین شبی که دورش جمع شدهایم میدانیم. این سؤالها برای شروع مسابقه عالیاند.
- شب یلدا میان کدام دو روز سال قرار دارد؟ جواب: آخرین روز پاییز (۳۰ آذر) و نخستین روز زمستان (۱ دی)
- چرا شب یلدا را طولانیترین شب سال میدانند؟ جواب: چون در این زمان، در نیمکرهی شمالی، خورشید کمترین مدت را در آسمان میماند؛ به این زمان انقلاب زمستانی میگویند
- نام دیگر شب یلدا چیست؟ جواب: شب چله
- واژهی «یلدا» از کدام زبان آمده و به چه معناست؟ جواب: از زبان سریانی و به معنای زایش یا تولد
- «چلهی بزرگ» چند روز است؟ جواب: چهل روز؛ از اول دی تا دهم بهمن
- «چلهی کوچک» چند روز است؟ جواب: بیست روز؛ از یازدهم بهمن تا پایان بهمن
- دو میوهی سنتی شب یلدا کداماند؟ جواب: هندوانه و انار
- به باور قدیمیها، چرا شب یلدا هندوانه میخوردند؟ جواب: تا در زمستان سرما و بیماری سراغشان نیاید
- رنگ سرخ انار در باورهای کهن نماد چه دانسته میشد؟ جواب: سرخی طلوع خورشید و گرمای زندگی
- در باورهای کهن ایرانی، صبح پس از شب یلدا را زمان تولد چه چیزی میدانستند؟ جواب: زایش دوبارهی خورشید یا مهر
- پس از شب یلدا، روزها بلندتر میشوند یا کوتاهتر؟ جواب: روزها کمکم بلندتر میشوند
- در همین زمان، در نیمکرهی جنوبی زمین چه شبی است؟ جواب: کوتاهترین شب سال
- گرفتن فال از دیوان کدام شاعر از رسمهای شب یلداست؟ جواب: حافظ
- حافظ را با کدام لقب میشناسند؟ جواب: لسانالغیب
- آرامگاه حافظ در کدام شهر است؟ جواب: شیراز، در حافظیه
- جز دیوان حافظ، در بسیاری از خانهها کدام کتاب حماسی را شب یلدا میخوانند؟ جواب: شاهنامهی فردوسی
- «شبچره» یعنی چه؟ جواب: خوراکیها و تنقلاتی که شب دور هم میخورند؛ مثل آجیل و خشکبار
- در بسیاری از شهرهای آذربایجان، خانوادهی داماد شب یلدا برای عروس تازه چه میفرستند؟ جواب: خونچه؛ سینی آراستهای از میوه، شیرینی و هدیه
- شب یلدا در چه سالی در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد؟ جواب: سال ۲۰۲۲ میلادی (۱۴۰۱ خورشیدی)، به نام ایران و افغانستان
چیستانهای یلدایی
چیستانها را آرام و با لحن قصهگو بخوانید و اجازه بدهید کوچکترها اول جواب بدهند. برای چیستانهای بیشتر و خندهدارتر هم سری به چیستان خنده دار با جواب بزنید.
- خانهای دارم سبز و راهراه، اتاقش سرخ است و پر از دانههای سیاه. چیست؟ جواب: هندوانه
- صندوقچهای سرخپوش با تاجی کوچک بر سر، پر از یاقوتهای آبدار. چیست؟ جواب: انار
- همیشه دهانش باز است و انگار میخندد، اما یک کلمه هم حرف نمیزند. چیست؟ جواب: پسته
- چهار پا دارد و لحافی روی سرش؛ زمستان که میشود، همه دورش جمع میشوند. چیست؟ جواب: کرسی
- زیر خاک بزرگ شده، سرخ و داغ از دیگ بیرون میآید و بخار از آن بلند است. چیست؟ جواب: لبو
- مغزش پیچدرپیچ است و پوستش سخت؛ تا نشکنیاش، خوشمزگیاش را نشانت نمیدهد. چیست؟ جواب: گردو
- خشکشدهی انگور است، کوچک و شیرین و همیشه مهمان کاسهی آجیل. چیست؟ جواب: کشمش
- کتابی است که بازش میکنی تا به نیت دلت جواب بدهد. چیست؟ جواب: دیوان حافظ
- هرچه او بلندتر شود، روز کوتاهتر میشود. چیست؟ جواب: شب
- سفید است و آرام از آسمان میآید؛ روی دستت که بنشیند، آب میشود. چیست؟ جواب: دانهی برف

بازیهای گروهی شب یلدا
وقتی سؤالها تمام شد، نوبت بازیهایی است که همه را از جا بلند میکند. هیچکدام وسیلهی خاصی نمیخواهد.
- مشاعره: هر کس بیتی میخواند و نفر بعد باید بیتی بخواند که با آخرین حرف بیت قبلی شروع شود.
- پانتومیم یلدایی: کلمههایی مثل «دانه کردن انار»، «فال گرفتن» یا «قاچ کردن هندوانه» را بدون حرف زدن نمایش بدهید.
- اسمفامیل زمستانی: به ستونهای همیشگی، ستونهای «خوراکی زمستانی» و «شاعر» را هم اضافه کنید.
- بیست سؤالی: یک نفر چیزی در ذهنش نگه میدارد و بقیه با حداکثر بیست سؤال بله و نه آن را حدس میزنند.
- گل یا پوچ: یک تیم یک شیء کوچک مثل پسته را در یکی از مشتها پنهان میکند و تیم دیگر باید جایش را پیدا کند.
- حدس خوراکی با چشم بسته: چشم یک نفر را ببندید و از او بخواهید فقط با چشیدن، نوع آجیل یا میوه را بگوید.
- قصهی زنجیرهای: نفر اول یک جمله از قصهای یلدایی میگوید و هر نفر یک جمله به آن اضافه میکند؛ پایانش معمولاً از همه خندهدارتر است.
- مسابقهی دانه کردن انار: دو نفر همزمان نصف انار را دانه میکنند؛ هر کس تمیزتر و سریعتر تمام کند، برنده است.
- حدس آهنگ: یک نفر آهنگی را فقط با زمزمه، بدون کلام، میخواند و بقیه نامش را حدس میزنند.
چالشهای بامزه برای شب یلدا
این چالشها برای وقتی است که جمع گرم شده و همه آمادهی کمی شیطنتاند. یادتان باشد هیچکس نباید مجبور به کاری شود که دوستش ندارد.
- یک بیت از حافظ را با لحن گزارشگر فوتبال بخوان.
- در سی ثانیه، بهترین یلدایی را که یادت میآید برای جمع تعریف کن.
- بدون خندیدن، یک دقیقه دربارهی «فواید هندوانه در زمستان» سخنرانی کن.
- با چشم بسته، از کاسهی آجیل سه خوراکی مختلف را بشناس.
- برای هر نفر از جمع یک لقب یلدایی مهربان پیدا کن؛ مثلاً «سلطان انار» یا «استاد شبچره».
- یک دانه انار را روی قاشق بگذار و بدون انداختن، دور اتاق راه برو.
- آرزوی سال تازهات را فقط با پانتومیم نشان بده تا بقیه حدس بزنند.
- اگر یلدا یک ساعت طولانیتر بود، با آن یک ساعت چه میکردی؟ جوابت را در یک جمله بگو.
برای اینکه نوبت به سؤالهای جسورانهتر هم برسد، میتوانید یک دور صندلی داغ با سؤالهای دوستانه بازی کنید.
فال حافظ؛ رسم دیرینهی شب چله
فال حافظ برای بسیاری از خانوادهها بخش جدانشدنی شب یلداست؛ نه برای پیشگویی، بلکه برای شنیدن شعر خوب و گپ زدن دربارهی معنایش. اگر میخواهید این رسم را در جمعتان زنده کنید، این مراحل ساده را دنبال کنید:
- کسی که فال میگیرد، نیتش را در دل نگه میدارد و آن را بلند نمیگوید.
- در بسیاری از خانوادهها رسم است پیش از باز کردن دیوان، حافظ را با جملهی معروف «ای حافظ شیرازی» قسم میدهند.
- دیوان بیهدف باز میشود و معمولاً نخستین غزل همان صفحه خوانده میشود.
- یکی از بزرگترها که با شعر آشناتر است، غزل را بلند میخواند و برداشتش را به زبان ساده میگوید.
- بعد از خواندن، جمع دربارهی بیتهای محبوبش حرف میزند؛ شاید زیباترین بخش فال همین گفتوگو باشد.
چند سؤال پرتکرار درباره سرگرمی شب یلدا
برای شب یلدا با جمع کوچک چه سرگرمیای مناسب است؟
اگر دو یا سه نفرید، چیستانها، بیست سؤالی و فال حافظ بهترین انتخاباند؛ هیچکدام به جمع بزرگ نیاز ندارند و حالوهوای گرم شب چله را هم حفظ میکنند.
چه بازیهایی برای شب یلدا با بچهها مناسب است؟
چیستانهای یلدایی، پانتومیم و حدس خوراکی با چشم بسته برای بچهها جذاباند. سؤالهای یلدایی سادهتر مثل میوههای سنتی و نام دیگر یلدا را هم میشود به شکل مسابقهی کوچک برگزار کرد.
فال حافظ شب یلدا را چطور بگیریم؟
نیت کنید، دیوان را بیهدف باز کنید و نخستین غزل صفحه را بخوانید. بهتر است آن را یک رسم فرهنگی و بهانهای برای خواندن شعر بدانید؛ معنای غزل را با هم مرور کنید و از زیبایی کلام لذت ببرید.
دنبال سؤالها و بازیهای بیشتری هستید؟ همه فهرستها را در صفحه جامع سوالات چالشی و بازیهای گروهی ببینید.







دیدگاه شما