معنی کلمات درس هفتم فارسی هفتم (علم زندگانی) + هم خانواده و مخالف

آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی هفتم (چاپ ۱۴۰۵).

📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی هفتم

درس هفتم فارسی هفتم، «علم زندگانی»، در فصل سوم کتاب (سبک زندگی) آمده و سروده‌ی پروین اعتصامی است. این شعر داستان کبوتربچه‌ای است که پیش از آماده شدن، با شوق پرواز از لانه بیرون می‌پرد، اما می‌ترسد، خسته می‌شود و از پا می‌افتد؛ مادرش او را صدا می‌زند و یادآوری می‌کند که هر کاری زمان و آمادگی می‌خواهد و خودش راه و رسم زندگی را با سختی‌ها آموخته است. پس از این درس، حکایت «دعای مادر» آمده است. در این صفحه معنی واژه‌های هر دو بخش را می‌خوانید؛ برای نمونه «گیتی» یعنی جهان، «عجز» یعنی ناتوانی و «دمساز» یعنی همدم.

درس هفتم فارسی هفتم در یک نگاه

معنی کلمات درس هفتم فارسی هفتم (علم زندگانی)

معنی ساده‌ی بیت‌ها

بازگردانی ساده‌ی پانزده بیت شعر «علم زندگانی» به نثر (بیت پنجم تا پانزدهم، بیشتر سخنان مادر است):

1. روزی کبوتربچه‌ای که شوق پرواز داشت، جرئت کرد و بال‌هایش را باز کرد.
2. از روی شاخه‌ی کوچکی به سوی شاخه‌های درخت پرید و از روی بامی کوچک گذشت و به کنار جویی رسید.
3. همان راه کوتاه در نظرش بسیار طولانی آمد و از ترس، دنیا پیش چشمش تیره و تار شد.
4. ناگهان از ترس سر جایش بی‌حرکت ماند و از سختی خستگی، در میانه‌ی راه درمانده شد.
5. از پا افتاد و از ناتوانی فریاد کشید؛ مادرش از روی شاخه‌ای او را صدا زد و گفت:
6. «هنوز برای پرواز تو زود است و این کار برایت سخت است؛ از تازه‌کارها نمی‌شود کار زیاد انتظار داشت.
7. هنوز وقتِ رفتن تو به کوچه و بام‌ها نرسیده؛ اکنون زمانِ خواب و استراحت توست.
8. باید اول هنر و توانایی را مانند توشه برای خودت جمع کنی و راه و رسم زندگی را یاد بگیری.
9. نخست باید بتوانی هر دو پایت را محکم بر زمین بگذاری؛ بعد از آن به فکر مستقل شدن و روی پای خود ایستادن باشی.
10. من این‌جا مانند نگهبان هستم و تو مانند گنجی که از آن نگه‌داری می‌کنم؛ آسودگی سهم توست و رنج و زحمت سهم من.
11. بارها مرا در دام گرفتار کردند و بچه‌ها پرهای بالم را شکستند.
12. گاهی پنجه‌ام و گاهی سرم زخمی و خونین شد، چون گاه از روی دیوار و گاه از پشت در به سویم سنگ پرتاب می‌شد.
13. آرامش حتی یک لحظه همراه من نبود؛ گاهی از گربه می‌ترسیدم و گاهی از پرنده‌ی شکاری.
14. همین سختی‌ها و بلاهای ناگهانی روزگار بود که راه و رسم زندگی را به من یاد داد.
15. شاخه‌ی کوچکی که ریشه ندارد، بزرگ و پربار نمی‌شود؛ از تو کوشش و کار لازم است و از من پند و راهنمایی.»

کلمات هم‌خانواده درس هفتم

مخالف (متضاد) کلمات درس هفتم

هم‌معنی (مترادف) کلمات درس هفتم

آرایه‌ها و نکته‌های ادبی درس هفتم

• تشخیص (جان‌بخشی): کبوترها مانند انسان با هم سخن می‌گویند و مادرِ کبوتر به فرزندش پند می‌دهد؛ کل شعر بر پایه‌ی همین جان‌بخشی ساخته شده است.
• تشبیه: در بیت دهم، مادر خود را به نگهبان و فرزندش را به گنج مانند می‌کند.
• کنایه: تاریک شدن جهان پیش چشم (بیت سوم) کنایه از ترس و درماندگی شدید است و «بر پای ایستادن» (بیت نهم) کنایه از مستقل شدن.
• تضاد: دور و نزدیک (بیت سوم) و آسودگی و رنج (بیت دهم) در برابر هم آمده‌اند.
• مراعات نظیر: بال، پر، پرواز، شاخسار و بام در بیت‌های آغازین از یک مجموعه‌اند.
• جابه‌جایی اجزای جمله: در شعر، ترتیب اجزای جمله به‌هم می‌خورد (مثلاً فعل پیش از پایان جمله می‌آید)؛ کتاب در بخش دانش ادبی همین درس به آن پرداخته است.

نکته‌های املایی درس هفتم

• جرئت: در کتاب با «ئ» نوشته شده است.
• شوق: با «ق»؛ هم‌خانواده‌ی «اشتیاق».
• شاخسار: پسوند «سار» با «س» نوشته می‌شود.
• گیتی: با «گ» و «ت».
• وحشت: با «ح» و «ت».
• عجز: با «ع»، «ج» و «ز»؛ به معنی ناتوانی.
• حدیث: با «ح» و «ث».
• محکم: با «ح»؛ هم‌خانواده‌ی «حکم».
• فتنه و سعی: «فتنه» با «ت» و «سعی» با «س» و «ع».
• عبادت (حکایت): با «ع» و «ت».
• مستجاب (حکایت): با «ت» و «ج»؛ هم‌خانواده‌ی «اجابت».
• اولیا و از بهرِ (حکایت): «اولیا» در خط امروز بی‌همزه نوشته می‌شود؛ «بهر» با «ه».

معنی کلمات حکایت «دعای مادر»

در این حکایت، بایزید بسطامی (عارف ایرانی) تعریف می‌کند که در کودکی، شبی به خواهش مادرش کنار او خوابید و تا صبح دستش را زیر سر مادر نگه داشت تا آرامش او به هم نخورد؛ مادر برایش دعا کرد و او این دعا را راز رسیدنش به جایگاهی بلند می‌داند.

سؤال‌های پرتکرار

درس هفتم فارسی هفتم درباره‌ی چیست؟

درباره‌ی کبوتربچه‌ای است که زودتر از موعد می‌خواهد پرواز کند و درمانده می‌شود. مادرش به او می‌گوید برای پرواز باید صبر کند، توانایی جمع کند و از تجربه‌های بزرگ‌ترها بیاموزد.

پیام درس «علم زندگانی» چیست؟

برای هر کاری باید آمادگی و تجربه داشت و عجله نکرد؛ راه و رسم زندگی با کوشش خودمان و راهنمایی بزرگ‌ترها به دست می‌آید. پیام حکایت پایان درس هم احترام و مهربانی با مادر است.

شاعر شعر «علم زندگانی» کیست؟

این شعر سروده‌ی پروین اعتصامی است؛ نامش در پایان شعر در کتاب آمده است.

معنی «دمساز» و «برومند» چیست؟

«دمساز» یعنی همدم و سازگار؛ مادر می‌گوید آسایش یک لحظه هم با او همدم نبود. «برومند» یعنی بارور و پربار؛ شاخه‌ی بی‌ریشه هیچ‌وقت برومند نمی‌شود.

یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی هفتم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.